ชื่อบ้าน นามเมือง

หยิบชื่อเก่า มาเล่าเรื่อง ย้อนประวัติชื่อชุมชน บ้านเมือง กว่าจะมาเป็นทุกวันนี้

ภาษาคือประวัติศาสตร์ บอกเล่าประวัติศาสตร์ผ่านภาษา

โดยทีมงาน @Thaimuseum

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

ตั้งท่ามานาน วันนี้ฤกษ์งามยามดี ขอเริ่มเล่าชื่อบ้าน นามเมืองให้ท่านทั้งหลายได้รู้กัน

ผ่านไปย่านไหน เห็นใครเล่า เราจักหยิบยกมาขยายความให้รู้ประจักษ์แจ้ง

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

ผีกระสือที่บางกระสอ เป็นผลงานแต่งของครูสง่า อารัมภีร์ เดิมใช้ชื่อ "แจ๋วเจอผี" เป็นหนังสือรวมเรื่องเล่าสั้นๆ ของครูเพลงท่านนี้

ส่วนบางกระสอที่ว่า น่าจะหมายถึงมะม่วงกระสอบมากกว่า เพราะหลักการตั้งชื่อ มักใช้พืชท้องถิ่นมาระบุ

[หยำเป @petnq]

เห็นชื่อหนังสือ 'ผีกระสือที่บางกระสอ' ของสง่า อารัมภีร์ (ไม่เคยอ่านเล่มนี้) แล้วสงสัยว่า ชื่อเดิมของบางกระสอ คือ 'บางกระสือ' รึเปล่า
@GoodOldNameTH

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

คำที่มักแปลผิด
ส่วนแอด จะมีคำนึงที่ชอบใช้เอง คือ

"มโหฬฐาน"

ก็แปลตรงตัวนั่นแหละครับ

มโหฬาร + ฐาน

ใหญ่โตแน่นอน

[ขุนเดชวิทยายุทธ 🇹🇭 @dejdanaisupa]

จิตรลดารโหฐาน
❌ สวนจิตรลดาอันใหญ่โตโอ่อ่า

✅ สวนจิตรลดาอันเป็นที่ส่วนตัวปิดสงวน ฉันสร้างตำหนักไว้กลางสวนป่านู่น อย่ามายุ่งกับฉัน ฉันจะอ่านหนังสือ ฉันอยู่วังพญาไทก็ปวดหัวตายรายวันอยู่ละ

[อควาปตินท์ 𝕏 @aquapatinth]

ชีวิตประจำวัน -- อาจจะไม่
แต่กูเกิ้ลชีท -- ใช่

เคยลองใส่เวลาเข้างาน 16.30 แล้วมันคิดออกมาไม่ถูกต้อง

[𝗺𝗲𝗲𝗻 @levyhammann]

ไม่แปลก ทำไมคนไทยถึงแยกเสียง ส/s/, ศ/ɕ/, ษ/ʂ/ ไม่ออก ก็เพราะเสียงในภาษาไทยที่รองรับมีแค่ ‘ส’ ดังนั้นเมื่อได้ยินเสียงที่มันไม่มี-ไม่คุ้นเคยจากภาษาต้นทาง สมองเลยกระโดดไปหาเสียงที่ใกล้สุดก็คือ /s/

เหมือนจีนที่มี sh/ʂ/, x/ɕ/, zh/tʂ/ แต่ไทยมีเสียงรองรับใกล้เคียงสุดแค่ ส/s/ กับ ช/tɕʰ/

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

ส่วนการนับจำนวน เรายังใช้ 8.5 แทน "แปดชั่วโมงครึ่ง" ได้

แต่ต้องมีหน่วยกำกับ

เช่น
- ชั่วโมงการทำงานวันนี้คือ 7.5
- โอทีเดือนนี้ 91.5 ชั่วโมง
ซึ่งทั้งสองแบบกำกับด้วยคำว่า "ชั่วโมง" อยู่แล้ว

ถ้าไม่มีหน่วยกำกับ ไม่มีคำว่า น. กำกับ ก็เอามาอ่านหรือแปลงข้ามกันดื้อๆ ไม่ได้

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

ในมาตรฐานตามราชบัณฑิตยสถานของไทย สามารถเขียน 8.30 น. แทน 8:30 ได้

แต่ต้องมี น. ลงท้ายทุกครั้ง แต่เราเขียนโดยไม่มี น. ตามหลังกันบ่อยๆ

ส่วนสากล ISO 8601 ใช้ระบบ 24 ชั่วโมง และเขียนในรูปแบบ hh:mm:ss.sss หรือ hhmmss.sss

เช่น 08:30:01.544 / 083001.544

อย่าเขียน 8.50 แทน 8.30 นะ

[อควาปตินท์ 𝕏 @aquapatinth]

"เขียน 8:30 ใช้โคล่อน ไม่ใช้จุดทศนิยม"

เพราะ 8 ครึ่ง ในเลขฐานสิบ คือ 8.5 (เช่น แปดโลครึ่ง ฯลฯ)

แต่เวลาไม่ใช่เลขฐานสิบ ไม่ควรใช้จุดทศนิยมแบบไทยโบราณ เพราะนาฬิกาดิจิตอลใช้โคล่อนกันเกือบหมดแล้ว (โปรดเหลือบดูเวลาบนมือถือ)

ปล. 8.3 เท่ากับ 8 ชั่วโมง 18 นาที

[อควาปตินท์ 𝕏 @aquapatinth]

ฉันได้นั่งรถไฟสายหลักใหม่ ออกจากกรุงปราจีนบุรี ผ่านสันทรายขวาง นั่งชมวิวภูเขาไฟอุดมโยธี ชิมขนมชาเขียวของดีเมืองโคกประศานต์ ก่อนจะลงที่สถานีกิตติสัทคาม เพื่อต่อรถไฟอีกสายหนึ่ง

หลังจากต่อรถไฟอีกสายหนึ่ง ผ่านชุมทางเนินภาชี มุ่งหน้าสู่เมืองอุสสบรรพต ที่นี่สามารถต่อรถบัสไปที่หุบเขาเทพสถิตย์ได้ และฉันได้ใช้เวลาพักผ่อนค้างคืนที่หุบเขาเทพสถิตย์นั้น ...

[อควาปตินท์ 𝕏 @aquapatinth]

ต่อจากคราวที่แล้ว เอาเฉพาะชื่อจังหวัด

Hokkaidō (北海道) = จ.อุดรชลมารค

Aomori (青森) = จ.ป่าขจี
Iwate (岩手) = จ.กรศิลา
Miyagi (宮城) = จ.ศาลปราสาท
Akita (秋田) = จ.นาศารท
Yamagata (山形) = จ.คีรีขันธ์
Fukushima (福島) = จ.เกาะสิริโชค

Gunma (群馬) = จ.หมู่อาชา
Tochigi (栃木) = จ.ทุมมะเนียง
Ibaraki (茨城) = จ.วิมานหนาม
Saitama (埼玉) = จ.รัตนภูมิ
Chiba (千葉) = จ.สหัสบรรณ
Tokyo (東京) = กรุงปราจีนบุรี
Kanagawa (神奈川) = จ.เทวสาคร

Niigata (新潟) = จ.อ่าวใหม่
Nagano (長野) = จ.คันนายาว
Yamanashi (山梨) = จ.คีรีสาลี
Shizuoka (静岡) = จ.โคกประศานต์
Aichi (愛知) = จ.เปรมปัญญา
Gifu (岐阜) = จ.เนินภาชี
Toyama (富山) = จ.อุดมบรรพต
Ishikawa (石川) = จ.คลองสกขรา
Fukui (福井) = จ.ตระพังศรี

Mie (三重) = จ.สามทบ
Shiga (滋賀) = จ.เถลิงบำรุง
Kyoto (京都) = จ.นครหลวง
Nara (奈良) = จ.กระไรดี
Wakayama (和歌山) = จ.เขาสันติบท
Osaka (大阪) = จ.เขาใหญ่
Hyōgo (兵庫) = จ.ชุมแสง

Tottori (鳥取) = จ.ปักษาจำกรง
Okayama (岡山) = จ.บรรพตพิสัย
Hiroshima (広島) = จ.เกาะไพศาล
Shimane (島根) = จ.เชิงเกาะ
Yamaguchi (山口) = จ.ปากช่อง

Tokushima (徳島) = จ.เกาะคุณธรรม
Kagawa (香川) = จ.ธารสุคนธ์
Kōchi (高知) = จ.อธิปัญญา
Ehime (愛媛) = จ.เปรมสุดา

Fukuoka (福岡) = จ.ศรีสิงขร
Saga (佐賀) = จ.สมโภชน์
Nagasaki (長崎) = จ.แหลมยาว
Kumamoto (熊本) = จ.ตำรับฤกษ์
Ōita (大分) = จ.พหลภาค
Miyazaki (宮崎) = จ.แหลมศาล
Kagoshima (鹿児島) = จ.เกาะกวางน้อย
Okinawa (沖縄) = จ.สายสมุทร

[Kirameki(YBM) @YBMKira]

ดีใจที่คนยังสนับสนุนlocalized การแปลอยู่

จำได้แม่นเลยสมัย spy x family แปลคำว่า “สนธยา” แรก ๆ ช่วงนั้นโดนดราม่าเละเลย แบบ ทำไมไม่ ทับศัพท์ “ทไวไลซ์” เลือกคำอะไรมาเนี่ยไม่รู้จัก เฉยบ้าง ล้าสมัยบ้างละ
ทั้ง ๆ ที่ต้นฉบับญี่ปุ่นก็เป็น “ทาโซงาเระ” ไม่ใช่ทไวไลซ์แท้ ๆ

เห็นแล้วท้อแทน🫠

[ⓍⓍ A𝗀𝗇𝖾𝗌 ♡🧜🏼‍♀️♡🍀🌻 @p_aibrw]

ชอบการแปลประโยคนึง แต่แปลได้หลายความหมายมากๆๆๆ

[อควาปตินท์ 𝕏 @aquapatinth]

เชียงใหม่ เป็นเมืองที่ใหม่ขึ้นเรื่อยๆ
- สมัยพญามังราย ตั้งชื่อว่า นพบุรีฯ = นว(ใหม่)+ปุรี(เมือง) = เชียงใหม่
- สมัยพระเจ้ากาวิละ ตั้งชื่อว่า อภินวปุรีฯ = เชียงใหม่ใหม่ / เชียงใหม่กว่า

[Anatar — 🏵️ @Anatar_anatar]

คำว่า “พิเศษ” มาจากสมัยจอมพลถนอม มีประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 335 ในปี 2515 เพื่อจัดตั้งกรุงเทพมหานคร ระบุว่า “มีความจำเป็นที่จะต้องจัดรูปการปกครองและการบริหารให้มีลักษณะพิเศษ”

แต่กรุงเทพได้เป็นส่วนท้องถิ่นในสมัยสัญญา ธรรมศักดิปี 2518 พรบ ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร 2518

[Anatar — 🏵️ @Anatar_anatar]

เรื่องผู้ว่า กทม วิโรดมั่วจริงๆ ชัยวุดพูดถูกต้องแล้วว่า กทม เป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่น

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

คำคือ เสียงพยัญชนะ + เสียงสระ (+เสียงตัวสะกด) และปรับโทนตามเสียงวรรณยุกต์

ร + โ + ง
= โรง

การสะกดคำแบบสารสาสน์ คือการสะกดตามแป้นพิมพ์ ไม่ได้สะกด "คำ" ในภาษาใดๆ

แป้นพิมพ์อย่างเมียนมาร์ หรือกัมพูชา จะมีสระผสม อย่าง เ-า เป็นเสียงสำเร็จ โดนไม่ต้องพิมพ์ เ + ◌า อย่างไทย

[ฮ.นกฮูก(สีส้ม) @skongki2000]

สะกดแบบเด็กรุ่นใหม่

[ราตรี จะไม่ช้อปปิ้งแล้ว @belldelagua]

เวลาคนเราจะคิดวิธีอะไรใหม่ มันควรดีขึ้นกว่าเดิม พัฒนากว่าเดิมอ่ะ ไม่ใช่แบบนี้ ระบบเดิม บางคนไม่เคยรู้จักคำนี้ แต่ได้ยินคำแล้วลองเขียนดูออกมามีสิทธิถูกได้ เพราะไม่ใช่ระบบจำอ่ะ

[ให้ฉันเป็นลุงของเธอ @T3Thee]

แปลว่ามีคนเยอะสินะ คิดว่า โชแชงเป็นชื่อฝรั่งเศส

ไม่ได้จะอวดอะไรนะ แต่เราเก็ทตั้งแต่แรกว่า มันคือ จ้าวฉาง

แล้วในหัวเราตอนนั้นคือ ต้องให้ BOA เล่น

[ชื่อบ้าน นามเมือง @GoodOldNameTH]

โครงสร้างภาษาไทยที่ยากกว่าหลายภาษา คือตรงนี้แหละ

รูปประโยค/วลีลักษณะนี้ ทำคนไทยเองยังต้องเกาหัว

[MIINA ☕️🍊 《 LUMINARI 》 @miina_manii]

ใครเก่งภาษาไทย ช่วยด้วยค่ะ

ทำไมเราชินกับ “ไปเช้าเย็นกลับ”

ทำไมไม่ ”ไปเช้ากลับเย็น“ อะคะ

ช่วยด้วย

[ขุนเดชวิทยายุทธ 🇹🇭 @dejdanaisupa]

เจ้านายทรงกรมล่าสุด 2025:

กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา

เป็นการสถาปนาพระอัฐิเจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดาฯ พระราชธิดาในรัชกาลที่ 6 ผู้สิ้นพระชนม์เมื่อปี 2554 โดยทรงกรมชื่อเมืองนครปฐม ชื่อนี้พ่อท่านตั้งให้แก่เมืองใหม่ที่พระปฐมเจดีย์ จึงใช้เป็นนามจังหวัดสืบมา

[มินมิน @ItsMinute]

อยู่ดี ๆ แล้วสงสัยว่าทำไมเราเรียกชื่อสิ่งนั้นอย่างนั้น อย่างคำว่า "คณิตศาสตร์" แบบทำไมเราถึงเรียกมันว่าคณิต ถ้าแงะลงไป เราจะเจอว่า มันมาจากราก คณฺ ที่แปลว่า นับ / คำนวณ / รวม ผสมกับ suffix ตัวนึงคือ (ิ) ต ที่ใส่เข้าไปให้มีรูปเป็น Passive กลายเป็น คณิต ที่แปลว่า สิ่งที่ถูกคำนวณ

[Norman @Johny_Smily]

Thai Time is Perception of Rhythm and Life
ความวิเศษทางภาษากับเวลาของไทย

นี้เพราะ รากเหง้า ของ คนไทยดั้งเดิมไม่ได้มอง “เวลา” เป็นหน่วยเชิงกล (mechanical time) แบบตะวันตก แต่ “เวลาของไทยมีลักษณะ บริบทสัมพันธ์ context-dependent — หมายความว่า เราเข้าใจเวลาโดยอิงกับบริบทสังคมกับ วงจรชีวิตประจำวัน เช่น

— เช้า = ช่วงแสงอาทิตย์ ส่องสว่าง ให้ความรู้แห่งการเริ่มต้น
— เที่ยง = ช่วงแสงอาทิตย์ตั้งตรง(เที่ยง) เหนือศีรษะ
— บ่าย–เย็น = รู้สึกอ่อนล้า บ่ายเบี่ยง เย็นสงบไม่อยากทำอะไร
— ค่ำ–ทุ่ม–ดึก–ตี → นอน พัก หรือทำพิธีกรรม

ดังนั้นคำเรียกเวลาไทย เช่น “บ่ายสอง”, “ห้าโมงเย็น”, “สองทุ่ม”, “ตีสาม” ไม่ได้ตั้งอยู่บนระบบนับตัวเลข 24 ชั่วโมง แต่ตั้งอยู่บน ความรู้สึกของชีวิตและอารมณ์ในแต่ละช่วงของวัน

เวลาไทย จึง “เป็นสิ่งที่รู้สึกและสัมพันธ์กับธรรมชาติ” มากกว่า “สิ่งที่วัดจากนาฬิกา”

ตัวอย่างที่เห็นได้ชัดคือ

— “เจอกันตอนเช้า” หมายถึงช่วงพระอาทิตย์ขึ้นถึงราว 9 โมง ตามความรู้สึก เข้ม ร้อน ของแสงแดดที่สัมผัส

— “เจอกันตอนเย็น” หมายถึงตั้งแต่ 4 โมงเย็นถึงพระอาทิตย์ตก

— “ดึกแล้ว” หมายถึงหลัง 2 ทุ่ม ความมืดสนิทของบรรยากาศ

นี่แปลว่าในวัฒนธรรมไทย เวลาไม่ต้อง “แม่นเป๊ะ” แต่ต้อง “เหมาะกับสถานการณ์ ความรู้สึกสัมผัสกับธรรมชาติ ”

สังคมไทยจึงให้คุณค่ากับ ความยืดหยุ่น แต่เน้น ความสัมพันธ์ระหว่างความรู้สึกของคน และบรรยากาศของอารมณ์

“เวลาในสำนึกของไทย จึงเปรียบเสมือน ความรู้สึกที่หมุนเวียนและสัมพันธ์กับความเป็นอยู่ ไม่ใช่สิ่งที่ถูกกำหนดหรือ ควบคุมโดยเครื่องจักรหรือเส้นตรงของกลไก