Neden Afrika gelişemiyor? Size bir örnek vereyim: Bir yardım kuruluşunun çalışanları, Mali’deki bazı toplulukların sebze yetiştirebilmesi için bahçe kurulmasını teşvik ediyor. İnsanlara bahçelerin çevresine ördükleri her metre kerpiç duvar karşılığında belirli miktarda yiyecek veriyorlar.
Ama bir süre sonra yardım çalışanları bir şey fark ediyor. Bazı insanlar sebze yetiştirmeye başlamak yerine sürekli duvar örmeye devam ediyor. Çünkü duvar ördükçe karşılığında bir şey alıyorlar.
Yardım çalışanları adamlara neden tarım yapmadıklarını sorunca ise duvar örmekle meşgul olduklarını söylüyorlar.
Hatta bir yardım görevlisi, bazı kişilerin hiç ekim yapmayı düşünmedikleri bahçelerin çevresine sürekli duvar ördüğünü anlatıyor.
1988 yılında Amerikalı bir gazeteci de Mali’nin Debere köyünde yaşanan olayı haber yapıyor.
Köyde kuraklık yaşanıyor, insanların mahsulleri kuruyor. İki yardım kuruluşunun çalışanları köye giderek su kuyusu yapılmasına yardım etmeyi teklif ediyorlar.
Yaklaşık 40 köylü erkekle görüşüyorlar. Ama köylüler, kuyu yapımında çalışmak için kendilerine bir şeyler verilmesini istiyor.
Yani köyün ihtiyacı olan kuyu için yardım teklif ediliyor. Fakat bazı köylüler, inşaatta çalışmanın karşılığında ayrıca ödeme bekliyorlar.
Yardım çalışanlarının anlattığına göre bu, karşılaştıkları ilk olay değilmiş. Başka köylerde de benzer talepler varmış.
2013 yılında Çinli bir gazeteci, Tanzanya’da Çinlilerin işlettiği büyük bir çiftliği ziyaret ediyor. Amacı, Çinli yatırımcıların Afrika’da nasıl iş yaptığını, ne kadar para kazandığını ve karşılaştıkları sorunları araştırmak.
Çiftliğe gittiğinde işçilerin devamsızlık çizelgelerine bakıyor.
Bazı işçiler, işe geldikleri günlerden daha fazla gün işe gelmemiş. Yani ayda 10 gün işe geliyorsa 20 gün gelmiyor gibi düşünebilirsiniz. Bu sadece örnek.
Bir de devamsızlıklar bazen toplu hâlde yapılıyormuş. Bir işçi işe gelmediğinde, aynı ekipteki diğer işçiler de gelmiyormuş.
En fazla devamsızlığın yaşandığı gün ise pazartesi.
İşin ilginç tarafı, Tanzanya o yıllarda yoksul bir ülke. 2012 yılında tarım sektöründeki aylık asgari ücret 70.000 Tanzanya şilini, yani yaklaşık 44 dolar seviyesinde. Ülkede insanların önemli bir bölümü tarımla geçiniyor. Birçok aile için düzenli gelir elde etmek kolay değil.
Buna rağmen çiftlikteki bazı çalışanlar, düzenli olarak işe gelmiyor.
Bazı işçiler, kendilerine verilen işi tamamladıklarında mesai saatinin bitmesini beklemeden evlerine gidiyormuş.
Bir fabrikada da mesai sabah 07.30’da başlıyor. İşçiler de genellikle saat 07.30’da fabrikaya geliyor.
Ama Çinli müdüre göre işçiler fabrikaya geldikten sonra birbirleriyle selamlaşıyor, sohbet ediyor ve çalışmaya hazırlanıyor. Bu yüzden üretimin başlaması yaklaşık yarım saat gecikiyormuş.
Özetle hayat onlar için zor, bu bir gerçek. Her ne kadar dünyanın gelişmiş ülkelerindeki imkânlara sahip olmasalar da bu imkânlar kendiliğinden gelmiyor. Çalışmak lazım. Çalışmadan olmaz.
Dünyada çalışarak zenginliğe ulaşan birçok örnek ülke var.