Д.Өлзийбаяр

Миний Эх Орон

[Гунгаагийн Базарваань @Bazarvaani0924]

Их сургууль гэдэг зөвхөн хичээл зааж, диплом олгодог байгууллага биш. Харин мэдлэг бүтээж, шинэ үзэл санаа дэвшүүлж, нийгмийн хөгжлийг түрүүлж хардаг байгууллага байх ёстой.

ДХИС бол зөвхөн цагдаа, хил, онцгой байдал, шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх, шүүх шинжилгээ зэрэг байгууллагад боловсон хүчин бэлтгэдэг “сургалтын байгууллага” байж болохгүй.

Харин Монгол Улсын дотоод аюулгүй байдал, хууль сахиулах бодлого, гэмт хэрэг, хил хамгаалалт, гамшиг, кибер болон шинэ төрлийн аюул заналыг судалж, төрийн бодлогод шийдэл санал болгодог үндэсний хэмжээний оюуны төв, уураг тархи байх учиртай.

Өнөөдөр ДХИС-д мэргэжлийн сургалтын тогтолцоо, олон жилийн уламжлал, салбарын практиктай шууд холбогдох том давуу тал бий. Гэхдээ цаашдын хөгжлийг зөвхөн бүтэц, орон тоо, сургалтын хөтөлбөрийн өөрчлөлт, сахилга, зохион байгуулалтаар хэмжих нь хангалтгүй.

“Хэдэн хүн сургав?” гэдгээс “ямар мэдлэг бүтээв?”, "хэдэн өгүүлэл хэвлүүлэв?” гэдгээс “төрийн ямар бодлогод нөлөөлөв?”,
“хэдэн доктортой вэ?” гэдгээс бус"олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн ямар судалгааны сургууль бий болгов?” гэж асуух цаг болсон.

ДХИС-ийн дараагийн шатны хөгжил бол сургалтын их сургуулиас судалгаанд суурилсан их сургууль, захиргааны удирдлагаас академик засаглал, мэдлэг дамжуулахаас мэдлэг бүтээх тогтолцоо руу шилжих нь зүйтэй.

Эцсийн дүндээ их сургуулийн нэр хүндийг барилга байгууламж, цол зэрэг бус, эрдэмтэн багшийн эрх чөлөө, судалгааны чанар, төгсөгчийн чадвар, бүтээсэн мэдлэг нь улс орныхоо хөгжил, аюулгүй байдалд хэрхэн нөлөөлж байгаагаар хэмждэг.

ДХИС төрийн тусгай алба хаагч бэлтгэдэг сургууль төдий бус, Монгол Улсын аюулгүй байдлын оюуны нэг тулгуур багана болох ёстой.

[Гунгаагийн Базарваань @Bazarvaani0924]

Аюулгүй байдал судлал өнөөдрийн асуудлыг биш ирээдүйн эрсдлийг харах ухаан мөн.

Аюулгүй байдал гэдгийг бид хэтэрхий удаан хугацаанд зөвхөн уламжлалт аюул, тухайлбал дайн тулаан, хил хамгаалалт, цэрэг арми, цагдаа, терроризм, гэмт хэрэгтэй холбож ойлгож ирсэн байдаг.

Гэтэл XXI зуунд аюулгүй байдал гэдэг ойлголт эрс өөрчлөгдөж байна.

Хоол хүнсний хомсдол, усны асуудал, уур амьсгалын өөрчлөлт, эрчим хүчний хараат байдал, эдийн засгийн эмзэг байдал, кибер халдлага, хиймэл оюун, мэдээллийн болон когнитив дайн, нийгмийн туйлшрал, хүн амын шилжилт хөдөлгөөн, технологийн хамаарал хүртэл үндэсний аюулгүй байдлын асуудал болж байна.

Өөрөөр хэлбэл,
улсыг өнөөдөр танк биш, заримдаа алгоритм, пуужин биш, мэдээлэл, дайсан биш, системийн эмзэг байдал сөхрүүлэх хэмжээнд хүрсэн.

Тиймээс аюулгүй байдал судлал бол зөвхөн аюул заналын тухай судалгаа биш. Энэ бол юу болох гэж байгааг урьдчилан харах, ямар эрсдэл үүсэж болохыг тооцох,тэрхүү эрсдэл улс орны тогтвортой байдалд хэрхэн нөлөөлөхийг таамаглах, хямрал болохоос өмнө бодлогын шийдэл боловсруулах
стратегийн сэтгэлгээний шинжлэх ухаан юм.

Монгол Улсын хувьд энэ судалгааны ач холбогдол туйлын өндөр.

Хоёр их гүрний дунд орших геополитикийн онцгой байрлал, далайд гарцгүй хийгээд эдийн засгийн төвлөрсөн бүтэц, экспортын хамаарал, эрчим хүчний эмзэг байдал, уур амьсгалын өөрчлөлт, хүн амын төвлөрөл, технологийн хамаарал зэрэг нь биднийг эрсдэлийг үүссэний дараа аргацаах бус, урьдчилан тооцдог улс байхыг шаарддаг.

Монгол Улсад өнөөдөр зөвхөн аюулгүй байдлыг хангах тусгайлсан чиг үүргийн байгууллагууд хүчтэй байх хангалтгүй.

Харин аюулгүй байдлын сэтгэлгээтэй төр, аюулгүй байдлын боловсролтой иргэн, эрсдэлийг тооцож чаддаг шийдвэр гаргагч, ирээдүйг төсөөлж чаддаг судлаачид хэрэгтэй.

Учир нь үндэсний аюулгүй байдлыг хангах гэдэг зөвхөн төрийн үүрэг биш.

Энэ бол улс үндэстэн өөрийнхөө ирээдүйг хамгаалах оюуны дархлаа юм.

Бид өнөөдөр ямар эрсдэлийг олж харж байна вэ гэдгээс илүү чухал нь. Бид 5, 10, 20 жилийн дараа ямар эрсдэлтэй нүүр тулахыг өнөөдөр төсөөлж чадаж байна уу? Энэ л гол асуудал. Аюулгүй байдлын судалгааны жинхэнэ үнэ цэн энд оршино. Товчдоо,

Хямрал болсны дараа ухаарах нь улс төр.
Хямрал болохоос өмнө тооцоолох нь стратеги.
Харин ирээдүйн хямралыг өнөөдөр судалж, сонголтоо урьдчилан бэлтгэх нь аюулгүй байдал судлал юм.

Монгол Улс ирээдүйгээ хамгаалахын тулд зөвхөн илүү их хөрөнгө, илүү олон техник хэрэгсэл бус, илүү гүнзгий мэдлэг, илүү чанартай судалгаа, илүү холыг харсан стратегийн сэтгэлгээ хэрэгтэй.

Аюулгүй байдлаа хамгаална гэдэг өнөөдрийг хамгаалах төдий бус, маргаашийн Монголыг өнөөдрөөс бүтээж эхлэхийн нэр юм.

[Д.Өлзийбаяр @Mongol_33]

ОРШУУЛГЫН ГАЗАР!!!

[Гунгаагийн Базарваань @Bazarvaani0924]

Монгол Улс маань заримдаа хэдхэн хүний хэрүүл, эрх ашгийн төлөө яваад байгаа юм шиг санагддаг.
Гэхдээ үнэн хэрэгтээ энэ улс орныг авч явдаг хамгийн том хүч нь энгийн иргэд байдаг.
Өглөө эрт босоод хүүхдээ сургуульд нь хүргэдэг ээж, аав, хүйтэн салхинд зам дээр зогсдог цагдаа, алс хязгаарт хилээ манадаг хилчин, татвараа үнэнчээр төлдөг ажилчин, итгэлээ алдалгүй суралцаж байгаа залуус. Эд нар маань л Монголыг өдөр бүр аварч байдаг.
Улс төр гэдэг ард түмэнд үйлчлэх ёстой зүйл болохоос ард түмэн улс төрчдөд үйлчлэх ёсгүй.

Бид талцаж маргалдахаасаа илүү эх орноо яаж илүү шударга, илүү хүнлэг,
ирээдүйтэй болгох вэ гэдгээ ярьдаг болох цаг иржээ.

Монгол хүн бүрийн зүрхэнд эх орон бий.
Тэр эх орныг аврах хүч ч бас бидэнд өөрсдөд маань бий.

[Хөлгөн @Khulgun01]

21 аймгийн гуншин гэнэ🙄🤣

Увсынхан уравгар
Ууж идэхдээ яравгар
Oхид нь царай муутай
Улаан уул нь шулмастай

Дорнодынхон донтой
Дон нь доогуураа.
Уул үзээгүй эрчүүдтэй
Ус үзээгүй хүүхнүүдтэй

Дорноговийнхон доожоогүй
Дотор хүнээс ч санаатай
Донжтой гэж өөрсдийгөө боддог ч
Дотоож нь хүртэл бөөстэй

Хэнтийнхэн хээгүй
Хэнтэй ч хамаагүй ум хум чад пад
Согтвол солиотой
Солиороод ирхээрээ аюултай

Завханыхан завхай
Загас нь хүртэл тэмбүүтэй
Охид хүүхэн нь хулмастай
Отгонтэнгэр нь алмастай

Дарханыхан далдаак
Дараад авбал шалчаак
Охидууд нь давхраатай
Давхраа нь харин оёмол

Эрдэнэтийнхэн элдэвтэй
Эрхэлж ямбалах дуртай
Газар газрын цуглуулга
Гайхалтай баян хүмүүс

Хэл ам нь хэлбэржээгүй
Хэлбэр дүрс нь гальбаржаагүй
Хэсэг бүлэг хүмүүсийг
Ховдынхон гэнэ

Хөвсгөлийнхөн хөөрүү
Хөнжил дотроо яаруу
Хөдлөөд ирвэл эвгүй
Хөгшин залуугүй туранхай

Жимбий махан хоолтой
Жип машин унаатай
Жирэмсэн болдоггүй хүүхнүүдтэй
Жин гэдэг өвчинтэй
Жимс ургадаггүй буттай Өмнөговь

Дундговийнхон дурламтгай
Дурласан хойноо голомтгой
Голсон хойноо гуймтгай
Гуйвсан сайхан явдалтай

Сэлэнгийхэн сээтэгнүүр
Сэрэл нь хөдлөхөөрөө соотогнуур
Сэлдэг хөвдөгөөрөө алдартай
СССР улсаас бараа л дамладаг

Гэмт хэргээр улсдаа толгойлдог
Гэмгүй хоёр "Цагаан " сумтай
Мафи маягийн баячуудтай
Магтаж ерөөс болдоггүй Баянхонгор

Булганыхан будилиантай
Будаан дээрээ зодоонтой
Таван ямаа нь хамуутай
Тарьсан будаа нь чулуутай
Болох болохгүй зүйлээр анхдагч

Сүхбаатрынхан сайран хөлтэй
Элстэй хоол талх махтай
Улаан нар халуун элсэнд шарагдсан
Урвагч дүлзэнгээр дүүрэн

Өвөрхангайнхан өмд гуталны хулгайч
Өөдгүй мэт харагддаг ч
Өдөөд байвал эвгүй

Шанага нь 5
Шавхруу нь 3 төг
Харамч Төв аймгийнхан

Хүүр гэж хараадаг хүрэн бор царайтай
Хоршиж нийлж чаддаггүй
Хамаг хүч тамираа
Хоорондоо хэмхэлдэж бардаг Говь-Алтайхан

Тулаад ирвэл амиа боддог бөөрөнхий
Тууж хөөвөл зөрөөд сөрдөг тэрслүү
Танк хүлж тэнэгтдэг ламтай
Тараг сүү идээтэй Архангай

Улаанбаатарынхан ууртай
Урдах машин нь түгжрээтэй
Согтмоор олон баартай
Сонсогдож байгаагүй буудлуудтай
Эр эм нь мэдэгдэхгүй залуустай
Эрээ цээргүй бүсгүйчүүлтэй ..... гэнэ дээ

[Ч ИДЭРБАЯР @8787ider]

Манай Сүүн замаас алслагдсан галактикууд хүртэлх ЖИНХЭНЭ зай юм!

1 гэрлийн жил = 9.5 их наяд км

[SnowMan @SnowMan4u]

Энэ жил та нар Өмнөговь аймгийн Гурвансайхан уулаар ирж амарч юм үзэж нүд тайлаарай. Бас говио хайрлаарай.

[Афоризм @ideree10]

Арван хэдхэн жилийн өмнө Говь-Алтайн бөхчүүд наадмын өнгийг тодорхойлж сайн барилдаж байлаа. Гэтэл сүүлийн хэдэн жил бөхийн өргөөнд 3 давж байгаа бөх бараг үгүй болжээ. Эсргээрээ Баян-Өлгий аймаг бөхтэй болжээ. Бүр өсвөр, залуучдын улсын аваргад 2 ч залуу түрүүлсэн байна.

[Д.Өлзийбаяр @Mongol_33]

@RealKhangai @GansukhTs1 Дэмий юм дэмий...

[Out of Context Human Race @NoContextHumans]

Bro doesn't deserve an Oscar, Oscar deserves him

[Гунгаагийн Базарваань @Bazarvaani0924]

Бүр амар.
1958 онд үндэстний цөөнх Буриад иргэдийнхээ эх хэлээрээ суралцах эрхийг бүрмөсөн хориглож, буриад хэлээр сургалтаа явуулдаг хамгийн сүүлчийн сургуулийг хааж байсан улс өнөөдөр тусгаар тогтносон Монгол Улсын боловсролын бодлогод хөндлөнгөөс оролцож, орос хэлийг заавал сурга гэж шахалт үзүүлэх эрхгүй байхгүй.

Цаашид бүрэн эрхийн асуудалд бүдүүлгээр халдах алхамыг хэрхэвч өөгшүүлж болохгүй.

[Umbaa @Umbaa8]

Хаха яг л байна.

[Ganbat ⚡️Gabizm @gabigabizm]

цайны цагийн дараа 20-40 унтах нь шинээр ажиллах эрч хүчийг бий болгодог энэ аргыг хятадад дадал болгож хэрэгжүүлдэг 👇

[Tsend Dulmaa @TsendDulmaa]

Гэхдээ цагдаа нар дандаа ингэдэг тээ.
Алдсан хүнийг л залхаан цээрлүүлж, байцааж дуудаад байдаг болохоос биш авсан хүнийг олоод өгдөггүй.

Сүртэй дуудаад л байцаагаад бн, хүлээж бай, цаанаа байжий гээд л…
…Тэгж тэгж 5 жилийн дараа ХЭРЭГ ХААЛАА гарын үсэг зур гэж үү😳🤪

[Gerlee-𝕏 @XGerlee]

Тэгшсүрэн фэйстээ бичжээ :
- NTV “Болзоо” нэвтрүүлгийг үзлээ. Хоёр жилийн өмнө “Сутай таун” хотхонд гарсан гал түймрийг унтраахаар ажиллаж байгаад нас барсан онцгой байдлын гал сөнөөгчийн аав, Бэлтгэл хурандаа Б.Эрдэнэбаатар гэж хүн оролцов. Бодууштай олон зүйлийг хэлж байна.

“Говь” ХК-ийн агуулахад гал гарсан. Тэр үед ХУД-ийн Засаг дарга өөрөө хүрч ирээд нөхцөл байдалтай танилцаж, асуусан. "Нэг объект боловч хөрөнгөтэй хүний л эзэмшил шүү дээ" гэж тодотгов. Тэгтэл дараахан нь ХУД-т гал түймэр гарч 7 хүн нас барахад Засаг дарга ирээгүй гэж ярьж байна. Мөн ажлаа хийж яваад амиа алдсан дөрвөн гал сөнөөгчийн оршуулах ёслолд Ерөнхийлөгч, Шадар сайд ирсэн. Харин түүний хүүгийн оршуулгад хэн нь ч ирээгүй гэдгийг хэллээ. 2023 онд онцгой байдлын таван гал сөнөөгч ажлаа хийж яваад амиа алджээ. Гуравт нь орон сууц олгож, нэг нь суулт зарлах зэргээр хөөцөлдсөөр байр олж авсан бол, байргүй үлдсэн нэг хүн нь түүний хүү гэнэ.

Бэлтгэл хурандаа хэлж байна “Байртаа гол нь биш. Ялгавартай хандаад байгаа нь дээрэлхэлт шиг санагдаж байна. Би муу ч үгүй НОБГ-ын орлогч дарга хүртлээ ажилласан төрд худлаа, үнэн “хар нүүр”-тэй хүн. Гэтэл цаашид эгэл жирийн гал сөнөөгчид ажлаа хийж яваад амиа алдахад яаж хандах бол гэдэгт санаа зовж байна. Уй гашууг чинь хуваалцах төр байгаа шүү гэдгийг харуулаасай, тогтолцоогоо эргэн хараасай гэж хүсэж байна” гэлээ.

Тэгээд хүн байх, хүн хүнээ хайрлахын тухай их гоё үгс хэлж байна аа. Эрчүүд бид яах вэ болдог л юм. Эмэгтэй хүнийг л хайрлаж, нандигнаж, энхрийлж явах ёстой юм байна гэдгийг хүүгээ алдсанаас хойш бүр ч илүү их мэдэрч байна. Тэд бол маш хүчтэй хүмүүс юм гэв.

Ажилтай гэж яваад хүүхдүүддээ цаг гаргаагүйдээ харамсаж байна. Яаж өссөнийг нь ч анзаараагүй санагдаж байна. Залуучуудад ямар ч их ажилтай байсан хүүхдэдээ л цаг гаргаарай гэж хэлмээр байна гэнэ.

Баатар гэж хэн юм бэ. Бусдыг хайрлах сэтгэлтэй хүн л баатар байдаг юм. Миний хүү “Утаа их байсан тул дотогш ороогүй” гэж хэлээд аюулгүй газар зогсож байж болох л байсан, гэтэл тэгээгүй.

Орилсон, сандарсан, өвлийн хүйтэнд шалдан нүцгэн гарч ирээд яахаа мэдэхгүй тэвдсэн хүмүүсийг зохицуулж гүйх зуураа өөрөө угаартсан. Багаа зүүгээгүй юм шиг байна лээ гэв. Энэ ааваар, хүүгээр нь, төрийн цэргийн байгууллагад ажилладаг хүн бүрийг хайрлаж, өрөвдөж, бахархах сэтгэгдэл төртөл энгийн, дулаан үгс олныг ярилаа. Үзээрэй.

[Dr. Clown, PhD @DrClownPhD]

This Mongolian version of Jingle Bells might be the best thing to happen to Christmas in years.

[Ethan Ray @ItsEthanRay]

Teacher is important because without her mission been impossible 🐝 🐝❤️❤️

[Оюуннар☀️ @oyuinnr]

Иргэн: Нөхөр өглөө хүүхдийнхээ шүдийг эмчлүүлээд 50к шилжүүлэхдээ данс андуураад өөр хүнрүү шилжүүлчихлээ гээд залгав. Хаан банкруу залгатал банкин дээр өөрийн биеэр очиж гар өргөдөл бичиж өгнө гэхээр нь нөгөө дансруу нь "Хөгшин хүн данс андуурчээ. Буцаагаад өгөөч🙏" гээд 5к шилжүүлтэл хариу таг.😅
Заза өргөдөл энэтэр болж бөөн юм болох юм байна 50ч-гүй, 5ч-гүй боллоо доо гээд орхитол сая оройхон 55к буцаав гээд миний дансанд ороод ирлээ. 🤩

[Science girl @sciencegirl]

Knot tips
https://t.co/lLRRXVD9Y1

[Ganzorig Vanchig (aka Vinzo) @ganzorigv]

Европын холбоо, олон улсын байгууллагад ажилладаг, Монголд ажиллаж байгаад одоо Австралид байгаа гадаад мэргэжилтэн бүсгүй ингэж бичжээ.

Нетфликсээр Physical Asia-г анх үзэж эхлэхдээ зүгээр л байдаг л нэг энтертайнмент шоу контент гэж би бодсон. Гэвч үгүй байлаа. Бие бялдрын хүч чадал, ухаан шаардсан хэцүү дасгал, багийн ажиллагаа, тэсвэр тэвчээр, шударга өрсөлдөөн зэргийг хараад спорт, энтертайнмент гэхээс илүүтэйгээр яг л улс орнуудын нийгмийн хөгжил, нийгмийн өөрчлөлт, сорилттой холбогдох юм байна гэж санагдав.

Дэлхий ертөнц тэгш бус, шударга бус орчилд хоорондоо өрсөлдөж, боломжоо бусдад алдсан, хулгайлуулсан талууд нь ирээдүйгээ бусдад балруулдуулдаг. Хүүхэд залууст зориулсан спортын байгууламж, тоног төхөрөөмж, санхүүгийн бололцоо болон бусад дэмжлэг ямар вэ гээд үзвэл Монголд нэлээд хэцүү. Гэтэл яг адилхан шалгуурыг хайвал Австрали улсад шал өөр орчин нөхцөл хүүхэд залуусыг угтан авдаг буюу ийм орчин нь угаасаа л өдөр тутмын амьдралын байх ёстой, байдаг л нэг стандарт болчихсон байдаг.

Ижил тэнцүү (Equality) гэхээс илүүтэйгээр Тэгш түгээмэл (Equity) байх нь бүх хүүхдэд, бүхий л иргэнд анхнаас нь тэгш боломж олгохоос эхэлдэг. Спортын талбарт ч гэсэн энэ нөхцөл адил үйлчилдэг. Ийм учраас би Монголын багийг дэмжиж байна. Учир нь тэд ямар том саад, бэрхшээлийг даван энд хүрснийг би мэдэж байна. Монголын багийн тамирчдын түүх, бие биетэйгээ хэрхэн харилцаж хүндэлж байгаа байдал, хүнлэг чанар, эх орноо хайрлан бахархаж буй нь та анзаараад нэг сайн хараарай. Тэгвэл миний хэлж байгааг ойлгох болно гэжээ.

#PhysicalAsia #Equity #Inclusion #Resilience #Teamwork #SocialImpact #Mongolia #SportsForDevelopment #Netflix