Reza Factnameh

FactChecker @factnameh
Researcher @iranbudgetorg
Researcher @Rouhanimeter فکت‌نامه، روحانی‌سنج، ایران‌بودجه

[FactNameh | فکت‌نامه @factnameh]

🔹 بودجه نظامی ایران چقدر است؟

سعید آجرلو @saeid_ajo عضو تیم رسانه‌ای هیات مذاکره‌کننده ایران، می‌گوید: بودجه نظامی عربستان حدود ۶۴ میلیارد دلار و ۶ برابر بودجه نظامی ایران است.
این اعداد درست و دقیق نیستند. هم بودجه نظامی جمهوری اسلامی و هم عربستان سعودی بیش از این ارقام هستند، اما این ادعا که بودجه نظامی عربستان چند برابر ایران است، واقعیت دارد.
موسسه مطالعات صلح استکهلم (SIPRI) هزینه‌های نظامی ایران در سال ۲۰۲۵ میلادی را حدود ۷ و نیم میلیارد دلار و عربستان سعودی را بیش از ۸۳ میلیارد دلار تخمین زده است.
بودجه نظامی ایران البته در واقعیت بیش از دو برابر برآورد SIPRI است. با احتساب سهمیه نفت خام در سال گذشته به حدود ۱۷ میلیارد دلار می‌رسد که همچنان یک‌پنجم هزینه‌های نظامی عربستان است.
البته نهادهای نظامی در ایران فعالیت‌های اقتصادی و منابع مالی غیرشفاف دیگری نیز دارند که به دلیل نبود شفافیت هیچ برآوردی از میزان آن وجود ندارد.
بنابراین بخشی از ادعای آجرلو نادرست و بخشی از آن درست است.👇
https://t.co/kC1arySynq

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@saeid_ajo
آقای آجرلو، دایکرت شما همه جا بسته است، مجبور شدم منشن کنم. مشغول فکت‌چک این صحبت شما در مناظره آزاد هستیم که گفتید هزینه نظامی ایران ۱۰ میلیارد دلار و بودجه نظامی عربستان ۶۴ میلیارد دلار است.
منبع این آمار کجا است و مربوط به چه سالی است؟
https://t.co/pK8kZd9Hcc

[FactNameh | فکت‌نامه @factnameh]

📊 نظرخواهی از مخاطبان «داخل ایران»

در این روزها که تا حدی دسترسی به اینترنت برگشته، آیا همچنان از سرویس‌های داخلی استفاده خواهید کرد؟

[RaazNet | رازنت @joinraaznet]

این روزها همزمان با بحث‌های محدودیت‌های اینترنت در ایران، چهار نمودار بیشتر از بقیه در شبکه‌های اجتماعی، رسانه‌ها و تحلیل‌ها دیده می‌شوند: @netblocks @kentikinc @IODA_live و @CloudflareRadar.
معمولا این نمودارها در کنار عباراتی مانند «سطح دسترسی اینترنت» یا «وضعیت اینترنت ایران» منتشر می‌شوند، اما نگاه ساده به شکل و رفتار این ۴ نمودار نشان می‌دهد که همیشه شبیه هم نیستند و گاهی حتی تصویر متفاوتی از وضعیت اینترنت ارائه می‌کنند. دلیل این تفاوت آن است که هرکدام اساسا چیز متفاوتی را اندازه‌گیری می‌کنند.
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم:
نت‌بلاکس NetBlocks بیشتر «میزان زنده بودن شبکه» را تخمین می‌زند.
کنتیک Kentik بیشتر «حجم واقعی ترافیک اینترنت» را می‌بیند.
آیودا IODA بیشتر «قابل مشاهده بودن اینترنت از بیرون» را اندازه می‌گیرد.
رادار کلودفلر Cloudflare بیشتر «میزان ترافیک عبوری از اکوسیستم کلود فلر» را نشان می‌دهد.
در ادامه می‌بینیم هرکدام دقیقا چه هستند، چه داده‌ای را اندازه می‌گیرند و محور عمودی این نمودارها واقعا چه معنایی دارد.

[FactNameh | فکت‌نامه @factnameh]

✍️ گزارشگری اینفلوئنسرها از ایران؛ پروپاگاندا یا روایت آلترناتیو / بررسی مورد بشرا شیخ

همزمان با قطع اینترنت در ایران و خاموشی صدای شهروندان عادی، گروهی از اینفلوئنسرها و فعالان رسانه‌ای خارجی با دسترسی کامل به اینترنت، در قالب تورهای رسانه‌ای «جشنواره صبح» وارد ایران شدند تا روایت خودشان را از جنگ، اعتراضات، حجاب و وضعیت اجتماعی منتشر کنند.
در این میان، اینفلوئنسر اصلی این جریان، بشرا شیخ، فعال رسانه‌ای بریتانیایی ـ پاکستانی بود؛ کسی که از فضای رئالیتی‌شو و مد وارد روایت‌گری سیاسی درباره ایران شده و در این تورها به دسترسی‌هایی ویژه مانند حضور در تنگه هرمز، دیدار با مقام‌های حکومتی و روایت‌سازی درباره مسائل حساسی چون حجاب و قطع اینترنت و اعتراضات، دست یافته است.
تحلیل حساب X او بین می ۲۰۲۵ تا می ۲۰۲۶ نشان می‌دهد اوج فعالیتش همزمان با بحران‌هایی مانند جنگ، آتش‌بس و اعتراضات در ایران بوده و از میان بیش از ۴ هزار پست او، حدود ۸۰۰ پست به ایران اختصاص داشته است.
عملکرد شیخ نمونه‌ای از «کنشگری همسو» است؛ جایی که مرز میان خبرنگاری و فعالیت سیاسی کمرنگ می‌شود و تولید محتوا بیش از آنکه مبتنی بر مشاهده مستقل باشد، در راستای بازتولید روایت رسمی حکومت قرار می‌گیرد.
همه این گزارش‌ها در وضعیت قطع اینترنت در ایران تولید و منتشر شده و در غیاب صدای متکثر و ارگانیک شهروندان ایران، این شکل از گزارشگری بیش از آنکه بازتاب واقعیت میدانی باشند، یک روایت مدیریت‌شده و هدایت‌شده در فضایی انحصاری است.
این گزارش نشان می‌دهد چگونه شبکه‌های اجتماعی و اینفلوئنسرها به بخشی از پروژه جدید جمهوری اسلامی برای مدیریت افکار عمومی جهانی تبدیل شده‌اند؛ وضعیتی که در آن مرز میان «گزارشگری مستقل» و «بازتولید روایت رسمی جمهوری اسلامی» کمرنگ شده است.
جزئیات بیشتر در سایت فکت‌نامه:👇
https://t.co/y2FGGdMpB4

[FactNameh | فکت‌نامه @factnameh]

1/
✍️ Inside the Influence Network of Iran’s Diplomatic Missions on X

Examining the coordinated online network of Iranian embassies that generated nearly 600 million views to shape global perceptions of the conflict.
While millions of Iranians were silenced by government-imposed internet blackouts in early 2026, Iran’s embassies were busy building a massive, coordinated online influence network.🧵⬇️

[FactNameh | فکت‌نامه @factnameh]

✍️ چرا آمار ۳۰ میلیونی پویش «جان‌فدا» عددسازی است؟

مقام‌ها و رسانه‌های جمهوری اسلامی می‌گویند بیش از ۳۰ میلیون ایرانی بالای ۱۲ سال در حمایت از جمهوری اسلامی و رهبر آن به «پویش جان‌فدا» پیوسته‌اند.
بانی این کمپین، قرب بقیه‌الله سپاه پاسداران است که از روز ۸ فروردین سامانه‌های آنلاین، پیامکی و حضوری برای ثبت‌نام در این پویش راه‌اندازی کرد.
دست‌کم پنج دلیل وجود دارد که ثابت می‌کند این آمار در واقع عددسازی است و اعتباری ندارد:
۱/⬇️

[علی شریفی زارچی @SharifiZarchi]

ادعای ثبت‌نام بیش از ۳۰ میلیون نفر در پویش «جان‌فدا» توسط جمهوری اسلامی، بزرگ‌ترین رسوایی عددسازی در تاریخ پویش‌های جهان است:

۱) عدم تاثیر تبلیغات سراسری: در روزهای ۹ و ۱۰ فروردین، پیامکی به تمام ایرانیان داخل کشور ارسال شد که طی آن هر نفر می‌توانست ظرف یک ثانیه و با ارسال عدد ۱ در پاسخ پیامک ثبت‌نام کند (پیکان سبز). هم‌زمان در شبکه‌های اجتماعی داخلی نیز طوفان تبلیغات اتفاق افتاد. در شرایط قطع اینترنت، مردم بیشترین توجه را به پیامک و شبکه‌های اجتماعی داخلی داشتند. اما نرخ رشد آمار بلافاصله پس از آن نسبت به روزهای بعد هیچ افزایشی نداشت (پیکان قرمز). پس از چنین فراخوان گسترده‌ای باید شاهد یک «جهش» (Spike) بزرگ باشیم، اما ماشین عددساز فراموش کرده بود سرعت آمار را زیاد کند. گویا مردم به زمان بیشتری نیاز داشته‌اند تا ببینند جان‌فدا هستند یا خیر!

۲) رشد کاملا خطی: در کمپین‌های واقعی، پس از همه‌گیرشدن موضوع در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی، نرخ ثبت‌نام به شدت افزایش، و پس از رسیدن به نقطه‌ی اشباع ناگهان کاهش می‌یابد. این موضوع را می‌توان هم در کمپین‌های بزرگ اخیر ایران (سمت چپ بالا) و هم در سایر کشورها از جمله بزرگ‌ترین Petition های تاریخ انگلستان (سمت چپ پایین) مشاهده کرد. در جان‌فدا، ثبت‌نام به صورت کاملا خطی با شاخص باورنکردنی R^2=0.995 در طول ۱۸ روز ادامه داشته‌است.

۳) بی‌تفاوتی محض به زندگی مردم: نرخ رشد آمار تحت تأثیر وقایع مهمی مثل پایان تعطیلات سال نو (پیکان آبی) یا اعلام آتش‌بس (پیکان نارنجی) هم قرار نگرفت. این یعنی روند افزایش اعداد، هیچ ارتباطی به دنیای واقعی و رفتار مردم نداشته است.

[Farhad Souzanchi | فرهاد سوزنچی @Farhadist]

ما هر راهی رو امتحانی کردیم برای دیدن این مقاله راستی‌آزمایی سایت فراز جواب نداد. کسی از کاربران آیا می‌تونه محتوای این مطلب رو در قالب اسکرین‌شات یا هر شکلی دیگری به اشتراک بذاره؟

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Milad_mhb1993 @Alirezakzmi @factnameh بی‌تردید اصل برصداقت پژوهش است و البته تکراری‌پذیری و ابطال‌پذیری آن. ما مثل همیشه بررسی را با این رویکرد شروع کردیم که چیزی در تایید آن پیدا کنیم، اما به اینجا رسیدیم بین ۴۵۰۰ و نرخ انتشار ویدئو در آن بازه زمانی اختلاف زیادی وجود دارد... نمی‌گوییم دروغ است، اشتباه است.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Milad_mhb1993 @MHR1605186144 @Alirezakzmi @factnameh خب آقا میلاد، این بحث‌ها تحلیلی است که جای خود داره. مساله ما با مقاله آقای آذر پیش از تحلیل است. اول داده، بعد تحلیل. الان اگه من یه مقاله مشابه بنویسم بگم ۶۹۰۰ ویدئو غیرتکراری، ۲۷درصد یا اصلا ۱۱ درصد شعارها فلان بود شما قبول می‌کنی؟ نمی‌پرسی چجوری شمردی؟ نمی‌خوای مطمئن بشی؟

[Farhad Souzanchi | فرهاد سوزنچی @Farhadist]

عکس سمت راست قدیمی (دستکم ۱۹ سال پیش) و احتمالا مربوط به سوریه و عکس سمت چپ ساخته‌ی هوش مصنوعی (به نوشته‌ها دقت کنید) است.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh ۲- واما تطبیق ویدئوها برای فیلتر تکراری‌ها، تا اونجایی که من می‌دونم حتی در مقیاس چندصد ویدئو کار پیچیده‌ای است. حداقل من بلد نیستم. یه بار دیگه هم عرض می‌کنم، نقش اون عددهای ۱۰۰۰ و ۲۰۰۰ فقط اینه که مقیاس بدن. وگرنه فقدان منبع داده در پژوهش آقای آذر، برای فکت‌چک کافی است.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh ۱- ببخشید من نبودم تاخیر افتاد. ببینید جان کلام همان مورد اول است که شما گفتید؟ ۴۵۰۰ ویدئو از کجا آمده؟ برای محکم‌تر شدن سوال به آمار ویدئوهای وحیدآنلاین یا اعتراضات مدنی بازار، با اون جامعیت، اشاره کردیم و پرسیدیم وقتی این کانال‌ها زیر ۲هزار ویدئو دارند، ۴۵۰۰ از کجا امده؟

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh https://t.co/LpXVVdqU0G

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh استاد درصد بسیار بالایی مشترک است. به تعدادی قطعا ربطی به اعتراضات نداره، مربوط به اخبار دیگه است. نکته این است که کانال‌هایی که معروفند به پوشش قریب به اتفاق محتواهای خبری مربوط به اعتراضات آمار انتشار ویدئوهاشون بین نهصد و خرده‌ای تا نزدیک ۲ هزار تا ویدئو بوده /ادامه

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh آقای مزدک آذر اما می‌گه ۴۵۰۰ تا ویدئوی یکتا بررسی کرده. عرض بنده این است که ۴۵۰۰ در مقیاس کانال‌های سوپرفعال، عدد بسیار بزرگ و غیرمنطقی به نظر می‌رسه. برای این عدد حتما باید داده ارائه بشه. اگر نمونه کوچک چندصدتایی بود می‌شد حساسیت کمتر باشه، ولی برای ۴۵۰۰ باید داده ارائه بشه.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh استاد درصد بسیار بالایی مشترک است. به تعدادی قطعا ربطی به اعتراضات نداره، مربوط به اخبار دیگه است. نکته این است که کانال‌هایی که معروفند به پوشش قریب به اتفاق محتواهای خبری مربوط به اعتراضات آمار انتشار ویدئوهاشون بین نهصد و خرده‌ای تا نزدیک ۲ هزار تا ویدئو بوده /ادامه

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Milad_mhb1993 @Alirezakzmi @factnameh اصلا کار ساده‌ای نیست. هم از نظر فنی پیچیده و زمان‌بر است، هم از نظر محتوایی، مثلا اینکه شما چجوری به شعارها وزن بدی، متغیرهای مهم رو در نظر بگیری و کلی پیچیدگی دیگر... فکر می‌کنم مشکل تحقیق آقای مزدک آذر هم همین ساده‌انگاری و درک نکردن همین پیچیدگی‌ها بوده.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

@Alirezakzmi @factnameh دیتا توی مقاله هست. لینک فایل CSV هم هست. سه تا کانال خیلی فعال رو نمونه گرفتیم. لینک پست‌ها به تفکیک اینکه ویدئو دارن، چند تا ویدئو دارن و اینها هست. بعیده ویدئهای زیاد دیگه‌ای باشه توی این کانال‌ها نباشن. نکته اینکه ریت تعداد ویدئو بین نهصد و خرده‌ای تا نزدیک ۲ هزار تا است.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

۳- ما در مقاله گفته‌ایم مقیاس تعداد ویدئو در این بازه زمانی در حد هزار تا ۲هزار ویدئو است. برای این کار نه از هوش مصنوعی استفاده کردیم نه از افزونه. اطلاعات کانال‌ها را استخراج کرده‌ایم، فایل CSV درست کرده‌ایم و لینک دانلود آن را توی مقاله گذاشته‌ایم.

[Reza Factnameh @RZMoradi]

۱- شبه‌علم یعنی استفاده از رنگ و لعاب علم برای منکوب کردن مخاطب.
پژوهش آقای مزدک آذر هم همین است. عدد و نمودار دارد، اما داده ندارد. بحث جریان سیاسی نیست. عین همین مقاله را می‌توان با اسم‌ها و عددهای دیگری تولید کرد. بجای ۴۵۰۰ گفت ۸۷۰۰ «ویدئوی غیرتکراری»، بجای ۱۷٪ گفت ۱۸/۳ درصد.

[FactNameh | فکت‌نامه @factnameh]

✍️ اعتبارسنجی یک «پژوهش» درباره بزرگنمایی شعارهای همسو با پهلوی در رسانه‌ها

در روزهای اخیر، بحث درباره یک «پژوهش» بالا گرفته که موضوع آن بزرگنمایی شعارهای همسو با پهلوی در جریان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در دو رسانه بزرگ خارج از ایران، یعنی بی‌بی‌سی فارسی و ایران‌اینترنشنال است.
این «پژوهش»‌ در سایت ایران آکادمیا منتشر شده و مشخص نیست آیا بازبینی علمی شده یا نه. نویسنده این مقاله مزدک آذر @Mazdak5555 است که «دانش‌آموخته کارشناسی ارشد روزنامه‌نگاری» معرفی شده است.
آقای آذر مدعی است تنها ۱۷ درصد شعارهای مطرح شده در اعتراضات دی ۱۴۰۴ در حمایت از پهلوی بوده‌اند و ایران‌اینترنشنال و بی‌بی‌فارسی در بازنشر این شعارها به ترتیب ۴۰۰ و ۱۰۰ درصد بزرگ‌نمایی کرده‌اند.
او می‌گوید این اعداد نتیجه بررسی ۹ هزار محتوای شبکه‌های اجتماعی، بیش از ۶ هزار ویدئو و ۴۵۰۰ ویدئوی یکتای غیرتکراری در بازه زمانی ۷ تا ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ است که با استفاده از افزونه‌های مرورگر کروم و هوش مصنوعی تحلیل شده‌اند.
فکت‌نامه به دلایل منطقی به این اعداد و ارقام مشکوک است و بدون وجود پشتوانه مستند، آن را معتبر نمی‌داند.
آقای آذر تاکنون به سوالات فکت‌نامه و درخواست‌های مشابه برای انتشار داده‌های این مقاله پاسخ نداده است.
۴۵۰۰ ویدئو یکتا و غیرتکراری از اعتراضات دی ۱۴۰۴ عدد بسیار بزرگ و در مقیاس تعداد ویدئوهای منتشر شده از اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ غیرمنطقی به نظر می‌رسد. کل آمار ویدئوهای منتشرشده در کانال‌های فعالی مانند «وحید آنلاین»، «مملکته» یا «اعتراض‌ مدنی بازار» بین هزار تا دو هزار ویدئو در بازه زمانی این تحقیق هستند.
با توجه به رویکرد این کانال‌ها و نفوذ آن در شبکه‌های اجتماعی، بعید است ویدئوهای زیاد دیگری، آن هم در مقیاس چند هزار ویدئو در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست شده‌ باشند و در این کانال‌ها اثری از آنها نباشد.
ایرادهای روش‌شناختی این «پژوهش»، محدود به این مورد نیست.
حتی اگر فرض کنیم این ۴۵۰۰ ویدئوی غیرتکراری وجود داشته باشند،‌ باز هم ابهام‌های دیگری، مثل سازوکار وزن‌دهی شعارها و نحوه دسته‌بندی آنها وجود دارند که اعتبار این «پژوهش» را زیر سوال می‌برند.
ابهام‌های زیاد دیگری نیز درباره روش تحقیق و تحلیل در «پژوهش» وجود دارند که جسته و گریخته در شبکه‌های اجتماعی مطرح شده‌اند.
بررسی همه این موارد بدون دسترسی به داده‌ها ممکن نیست، اما فکت‌نامه آماده است در صورت انتشار داده‌های باز این «پژوهش»، آن را به دقت اعتبارسنجی کند.
جزئیات بیشتر در سایت فکت‌نامه:👇
https://t.co/etMKpHcXp8

[Reza Factnameh @RZMoradi]

۲- وقتی قرار نیست مشخصات و آدرس این ویدئوها منتشر شود، چه فرقی می‌کند؟  بجای BBC و اینترنشنال بگو VOA. به جای پهلوی بگو ج.ا یا هر چیز دیگر. واقعیت فرقی نمی‌کند.
۴۵۰۰ ویدئوی غیرتکراری عدد خیلی و عجیبی است. تا وقتی که لیستی از این ویدئوها ارائه نشود این عدد اعتباری ندارد.