Uraz Yavanoglu

Computer Scientist, Bladesmith, Soaper

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

1/2 | Yapay zekâ tartışması artık teknoloji tartışmasından ibaret değil

Millî İstihbarat Akademisi tarafından yayımlanan "Dünya Siyasetinde Teknopolitik Düzen Tartışmaları ve Türkiye" raporu, yapay zekâ rekabetini teknik bir yarış olmaktan çıkarıp küresel güç mücadelesinin merkezine yerleştiriyor.

Raporun temel iddiası ve dayanakları oldukça net:

"Yapay zekâ; devlet kapasitesi, ekonomik rekabet, toplumsal güven ve bireyin kamusal hayattaki konumuyla ilgili köklü siyasal ve ontolojik tartışmanın merkezine yerleşmiştir."

Bu bakış açısı önemli. Çünkü tartışma artık sadece hangi modelin daha başarılı olduğu değil;
- Kararları kim verecek?
- Hakikati kim belirleyecek?
- Devlet kapasitesi nasıl dönüşecek?
- Büyük teknoloji şirketleri kamusal alan üzerinde ne kadar etkili olacak?

soruları etrafında şekilleniyor.

Rapor, geleceğin uluslararası düzeninin yalnızca yapay zekâ modelleriyle değil; çipler, veri altyapıları, kritik mineraller, enerji, hesaplama gücü ve robotik sistemler üzerine kurulacağını dair geniş yaklaşımı son derece kıymetli.

En dikkat çekici bölümlerden biri ise yapay zekâ ekseninde ortaya çıkan üç farklı teknopolitik yaklaşım:

Teknorealizm
Yapay zekâyı devlet gücü ve jeopolitik rekabetin temel aracı olarak görüyor. Rapora göre Palantir çevresinde şekillenen bu yaklaşım, devlet-sanayi iş birliğinin yeniden güçlendirilmesini ve yapay zekânın stratejik üstünlük amacıyla kullanılmasını savunuyor.

Teknopragmatizm
Anthropic çizgisinde; güçlü sistemlerin mutlaka güvenli, test edilmiş ve kontrollü şekilde geliştirilmesini savunuyor. Güvenliğin sonradan eklenen bir unsur değil, tasarımın ayrılmaz parçası olduğu görüşünü benimsiyor.

Teknohümanizm
Teknolojiyi insan onuru, özgürlük, adalet ve ortak iyi perspektifinden değerlendiriyor. Yapay zekânın yalnızca verimlilik üretmesi değil, insanın sistem içindeki konumunu nasıl değiştirdiği sorusunu merkeze alıyor.

Türkiye’de bu ölçekte, kavramsal derinliği olan ve küresel gelişmeleri stratejik bir perspektifle ele alan çalışmaların artması ve MİA gibi önemli bir kurum tarafından öncelikli çalışma alanları arasında görülmesi çok değerli.

Bu tür raporlar; yalnızca mevcut tartışmaları takip etmek için değil, geleceği doğru okuyabilmek ve daha nitelikli ve derinlikli tartışma zemini oluşturabilmek açısından da kıymetli bir katkı sağlıyor.

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Yapay Zekâ Jeopolitiğinde Yeni Safha:
Model Egemenliği

Yapay zekâ jeopolitiği, hesaplama gücü rekabetinden model egemenliği rekabetine evriliyor.

Mücadele artık yalnızca daha güçlü çipler üretmek veya daha büyük modeller geliştirmek üzerinden okunmuyor. Asıl rekabet; hangi modelin kullanılacağını, hangi modelin finanse edileceğini ve hangi modelin küresel ölçekte meşru kabul edileceğini belirleme mücadelesine dönüşüyor.

Bu dönüşümü şekillendiren üç temel gelişme öne çıkıyor.

İlki, Çin’in açık kaynaklı büyük modellere yönelmesi. Kimi K3 gibi modeller, düşük maliyetleriyle Batı’nın kapalı kaynaklı modelleri üzerinde ciddi bir rekabet baskısı oluşturuyor.

İkincisi, Batı’nın buna verdiği jeopolitik yanıt. Açık modeller artık yalnızca teknolojik ürünler değil; fikri mülkiyet, ulusal güvenlik ve yaptırım politikalarının da konusu hâline geliyor.

Üçüncüsü ise sermaye piyasaları. Nvidia ve AMD gibi şirketlerin değerlemeleri artık yalnızca teknolojik performanslarına göre değil, jeopolitik risklere karşı dayanıklılıklarına göre de şekilleniyor.

Yapay zekâ rekabeti sadece hesaplama gücü yarışı değil;

ayrıca model egemenliği yarışıdır.

⸻

The New Phase of AI Geopolitics:

Model Sovereignty

AI geopolitics is evolving from a competition over compute power to a competition over model sovereignty.

The contest is no longer defined solely by building more powerful chips or developing larger models. The real competition is increasingly about determining which models will be used, which models will be financed, and which models will be regarded as legitimate on a global scale.

Three key developments are shaping this transformation.

First, China is accelerating its shift toward large open-weight models. Models such as Kimi K3 are placing significant competitive pressure on Western proprietary models through their lower deployment costs.

Second, the West is responding with a geopolitical and regulatory framework. Open-weight models are no longer viewed merely as technological products; they are becoming subjects of intellectual property protection, national security considerations, and sanctions policy.

Third, financial markets are increasingly reflecting this shift. The valuations of companies such as Nvidia and AMD are now influenced not only by technological performance, but also by their resilience to geopolitical risks.

AI competition is no longer simply a race for compute power;

it is becoming a race for model sovereignty.

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Bundan on yıl önce, 15 Temmuz 2016 akşamında yapılan alçak darbe girişimden daha da alçak olan, yaptığını kabul etmeme izetsizligini göstererek; kendi tabanı da dahil bütün millete ve dünyaya yalan söylemeye devam eden zavallı örgüt aklıdır.

Kendini yurtdışına atmayı başarmış tuzu kuru bir azınlık, etkileşim ve örgüt içi etkinlik uğruna Türkiye içinde nefret unsuru olmayı da kaldıraç olarak kullanmaktadır. Kendileri için geri dönüşü olmayan bu yolda, geri dönüşü olma ihtimali gördüklerini de doz aşımlı yalanlarla bağlı kılma ve süregelen suçlarına ortak etme siyasetini benimsemektedir.

Kabul etmeselerde konunun özü ve örgüt açısından neticesi şudur:
“Denediniz ve kayıp ettiniz. Çünkü siz bedel ödemeden Türkiye gibi bir ülkeyi ele geçirebileceğinizi zannedecek kadar şuursuz bir örgüte döndünüz. “

Örgütün, türlü mizansen ve yalan için de düzenli şekilde saldırdığı belirli sayıdaki kişiye dair temel hesabını da şudur:
Hafızayı yok etmek!

O hafızayı yok etmenin yolu iki türlü aranmaktadır:

Şartlar oluşur ve imkan elverirse hedefledikleri şahısları yok etmek.

Bekledikleri imkanın oluşmama ihtimaline karşın da hedef aldıklarının her şahsiyetlere leke sürmek.

Bu ölümlü dünyada ölümsüz yalan yoktur.

Yalanın telaşı.
Hakikatin sabrı.

Yalanın gürültüsü.
Hakikatin sükûtu.

Yalanın cezbesi.
Hakikatin vicdanı.

Yalanın acelesi.
Hakikatin vakti.

Yalanın bin bir şekli.
Hakikatin tek duruşu.

Ve…
Yalancının hesabı varsa,
hakikatin de sahibi var.

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Güvenlik tarihine baktığımızda büyük kırılmalar çoğu zaman en güçlülerin yeni kabiliyet kazanmasından değil;

daha fazla aktörün aynı kabiliyete erişmesinden kaynaklanmıştır.

Siber güvenlikte de uzun yıllar boyunca geçerli olan temel varsayım şuydu:

“Yüksek etkili operasyonlar yüksek teknik kapasiteye sahip aktör gerektirir.”

Bu nedenle en sofistike saldırılar genellikle belirli devletlerin veya ileri seviye tehdit aktörlerinin alanı olarak görülüyordu.

Yapay zekâ bu denklemi sessizce değiştirmeye başlıyor.

CrowdStrike’ın son Technology Threat Landscape Report’unda dikkat çeken en önemli bulgulardan biri de de bu durumu destekliyor:

Yapay zekâ, saldırı kabiliyetini bir anda dramatik yükseltmiyor;

Ancak saldırı üretme maliyetini düşürüyor.

Son yüzyılda teknolojik üstünlük çoğu zaman en güçlü aktörleri daha güçlü hale getirdi.

Yapay zekâ ise farklı bir etki üretiyor.

Belirli alanlarda uzmanlığı ölçeklendiriyor,

giriş bariyerlerini düşürüyor

ve daha önce erişilemeyen kabiliyetleri çok daha geniş kitlelerin kullanımına açıyor.

Keşif faaliyetleri,

hedef analizi,

zafiyet araştırmaları,

zararlı yazılım geliştirme süreçleri

ve sosyal mühendislik operasyonları giderek daha düşük maliyetle yürütülebiliyor.

Bu nedenle öncelikli soru:

“En gelişmiş aktörler ne yapabilir?”

değil.

“Daha önce yapamayacak durumda olan aktörler artık ne yapabilir?”

Ve çoğu zaman tarih, kabiliyet sıçramalarından çok; maliyet düşüşleriyle şekillenir

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

ABD hükümetinin Anthropic’in Fable 5 ve Mythos 5 modellerine erişimi ulusal güvenlik gerekçesiyle askıya aldırması, yapay zekâ alanında yeni bir dönemin habercisi gibi görünüyor.

Karar en özet haliyle:

“Amerika Birleşik Devletleri içinde veya dışında bulunan tüm yabancı uyruklu kişilerin — buna yabancı uyruklu Anthropic çalışanları da dahil olmak üzere — Fable 5 ve Mythos 5 modellerine erişiminin askıya alınmasını öngören bir ihracat kontrol talimatı.”

Bu bizi başka bir yere götürüyor.

Mesele artık;

“Hangi model ne kadar güçlü?”

sorusundan,

“Hangi modelin ne zaman, hangi şartlarda ve kimler tarafından kullanılabileceği”

sorusuna evriliyor.

Anthropic’in açıklamasına göre ortada evrensel bir jailbreak değil; sınırlı ve dar kapsamlı bir bypass iddiası bulunuyor.

Şirket, benzer kabiliyetlerin diğer frontier modellerde de mevcut olduğunu ve bu standardın tüm sektöre uygulanması halinde yeni model yayınlamanın fiilen imkânsız hale gelebileceğini savunuyor.

Bana göre burada dikkat edilmesi gereken daha stratejik bir kırılma var.

Son iki yıldır yapay zekâ rekabeti büyük ölçüde model performansı üzerinden okunuyordu.

Bugün ise rekabetin yeni ekseni ortaya çıkıyor:

• erişim yetkisi,
• düzenleyici kontrol,
• ihracat kısıtları,
• güvenlik değerlendirmeleri,
• devlet müdahaleleri.

Böylece;

Kim hangi modeli geliştirebilir?

Kim hangi modele erişebilir?

Kim hangi modeli çalıştırabilir?

Ve gerektiğinde kim hangi modeli durdurabilir?

soruları giderek daha belirleyici hale geliyor.

Bu gelişme son dönemde NVIDIA etrafında yaşanan tartışmalarla birlikte okunduğunda daha da anlam kazanıyor.

Çünkü yapay zekâ alanında güç artık yalnızca modeli geliştiren şirkette değil;

çipi üreten,

hesaplama kapasitesini sağlayan,

erişimi düzenleyen

ve kullanım sınırlarını belirleyen aktörler arasında dağılıyor.

NVIDIA’ya yönelik ihracat kısıtlamaları, ileri seviye GPU’ların stratejik teknoloji statüsüne yükselmesi ve şimdi de belirli modellerin kullanımına yönelik sınırlamalar aynı büyük resmin parçaları olarak okunabilir.

Yapay zekâ rekabeti artık yalnızca teknoloji rekabeti değil. Aynı zamanda egemenlik, regülasyon ve yeniden şekillenen güç mimarisi rekabeti.

Görünen o ki önümüzdeki dönemin sıcak tartışması;

en güçlü modeli kimin geliştirdiği değil,

hangi modellerin kimler tarafından kullanılabileceği ve buna kimlerin karar verdiği olacak.

Belki de yapay zekâ çağının en kritik sorusu ve belirleyicisi artık performans değil; erişim hakkı olacak.

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Günümüz enformasyon ortamında bazen en etkili manipülasyon,

insanlara neye inanacaklarını söylemek değil;

onları hiçbir şeyden tam emin olamayacak hale getirmek.

Yapay zekâ destekli dezenformasyon da artık yalnızca yanlış bilgi yayma faaliyeti değil;

algoritmaları,
görünürlüğü,
dijital hafızayı
ve geleceğin karar sistemlerini etkileme mücadelesine dönüşüyor.

Çünkü modern AI sistemleri yalnızca veri tüketmiyor;

tekrar edilen anlatıları,
etkileşim yoğunluğunu,
duygusal reaksiyonları,
trend akışlarını
ve görünürlük kalıplarını da öğreniyor.

Bu nedenle yeni dönemde manipülasyonun hedefi yalnızca insanlar değil;

algoritmaların kendisi.

MIT, Oxford Internet Institute ve Stanford Internet Observatory gibi kurumların çalışmaları, koordine dijital ağların artık yalnızca kamuoyunu değil, algoritmik görünürlük mekanizmalarını da hedef aldığını ortaya koyuyor.

Oxford’un “Computational Propaganda” araştırmaları;

bot ağları,
eş zamanlı içerik tekrarları,
otomatik etkileşim kümeleri
ve sahte dijital topluluklar aracılığıyla belirli anlatıların olduğundan daha organik ve yaygın gösterilebildiğini ortaya koyuyor.

Amaç çoğu zaman insanları ikna etmek değil;

algoritmik görünürlük üretmek.

Çünkü birçok platform,
“çok konuşulan şeyi”
daha önemli,
daha güvenilir
ve daha organik kabul etmeye eğilimli.

Bu nedenle modern dezenformasyon artık büyük yalanlar üretmekten çok;

doğrulama yükü üretmeye odaklanıyor.

Tek bir kesin anlatı yerine;

yarı doğrular,
bağlamından koparılmış içerikler,
duygusal reaksiyon üreten parçalar
ve sürekli tekrar edilen söylemler kullanılıyor.

Türkiye’yi hedef alan bazı dezenformasyon süreçlerinde de benzer yöntemler görüldü.

Anonim hesaplar,
üretilmiş belge sızıntıları,
eş zamanlı hashtag kampanyaları
ve senkronize söylem ağları;

yalnızca belirli anlatıları yaymak için değil,
kurumsal refleksleri yavaşlatmak
ve güven aşınması üretmek için kullanıldı.

Benzer örnekler Rusya-Ukrayna savaşı sırasında da görüldü.

Stanford Internet Observatory, NATO StratCom ve EUvsDisinfo analizleri;

Telegram,
X,
TikTok
ve Facebook üzerinde organize propaganda ağları,
bot kümeleri
ve yapay etkileşim mekanizmalarını detaylı şekilde ortaya koydu.

Bir diğer kritik alan ise veri zehirleme (data poisoning).

Çünkü artık mücadele yalnızca bugünün kamuoyunu değil;

geleceğin yapay zekâ modellerini de etkilemeye çalışıyor.

İnternete sistematik olarak yüklenen tekrar eden,
yanlı
ve manipülatif içerikler;

yarının AI sistemlerinin dünyayı hangi çerçevede yorumlayacağını da etkileyebiliyor.

Başka bir ifadeyle;

propaganda artık yalnızca insan hafızasını değil,

algoritmik hafızayı da hedef alıyor.

Ve belki de asıl kırılma burada.

20. yüzyılda propaganda kamuoyunu etkilemeye çalışıyordu.

21. yüzyılın ikinci çeyreğinde ise manipülasyon;

hem insan algısını,
hem de algoritmik gerçeklik üretim süreçlerini hedef alıyor.

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@adanagokdemir @bedrana04 @AliKkka13348303 Abi doktor olduğuna emin misin ilacın üzerinde nefes yoluyla alınır yazıyor. Damar genişletici bir kimyasal, anjin için.

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Önümüzdeki dönemin en büyük kurumsal ve ulusal siber güvenlik risklerinden biri: “Shadow AI”

Çünkü artık risk yalnızca dışarıdan gelen saldırılar değil;

kurum içinden,
kasıt olmadan,
gündelik iş akışlarının içine yayılan kontrolsüz AI kullanımı.

Çalışanların izinsiz şekilde AI araçlarına;

kaynak kodu,
müşteri verisi,
finansal tablo,
sözleşme,
iç yazışma,
ihale dokümanı
ve stratejik belge yüklemesi,

kurumlar için yeni nesil veri sızıntısı alanları oluşturuyor.

Sorun şu ki;

çoğu çalışan bunu “veri sızıntısı” olarak bile görmüyor.

Bir sunumu özetletmek,
bir sözleşmeyi yorumlatmak,
bir kod parçasını düzeltmek
veya toplantı notlarını AI’ye analiz ettirmek,
fark edilmeden kurumsal hafızanın dış sistemlere taşınmasına neden olabiliyor.

Ve bu durum artık teorik bir risk değil.

Microsoft,
Cisco,
Samsung,
Amazon
ve JPMorgan gibi birçok büyük şirket son dönemde çalışanların kontrolsüz AI kullanımına karşı özel kısıtlamalar ve iç güvenlik politikaları geliştirmek zorunda kaldı.

Samsung’da çalışanların ChatGPT’ye hassas kaynak kodu yüklemesi sonrası şirket içi AI kullanım kuralları sert şekilde değiştirildi.

JPMorgan,
Citigroup,
Bank of America
ve Deutsche Bank gibi finans kuruluşları ise çalışanların generative AI araçlarını kullanımına çeşitli sınırlamalar getirdi.

Çünkü mesele yalnızca veri kaybı değil;

aynı zamanda:

fikri mülkiyet kaybı,
regülasyon ihlali,
müşteri gizliliği,
stratejik bilgi sızıntısı
ve operasyonel görünürlüğün kaybı.

Özellikle savunma sanayii,
enerji,
telekom,
finans
ve kamu gibi sektörlerde bu durum çok daha kritik hale geliyor.

Çünkü AI araçlarına yüklenen verinin;

hangi ülkede işlendiği,
hangi model tarafından öğrenildiği,
hangi üçüncü taraf sistemlerde tutulduğu
ve ne kadar süre saklandığı çoğu zaman tam olarak bilinmiyor.

Bu nedenle yeni dönemde kurumlar için asıl soru:

“Çalışanlar AI kullanıyor mu?”
değil;

“Kurumsal veri hangi AI ekosistemlerine akıyor?”
sorusu olacak.

Ve belki de önümüzdeki günlerin en kritik güvenlik başlıklarından biri şu olacak:

Kurumlar,
AI destekli çalışan verimliliği ile
kurumsal veri egemenliği arasındaki dengeyi nasıl kuracak?

Çünkü Shadow AI artık sadece bir IT meselesi değil;

kurumsal egemenlik,
veri hakimiyeti
ve stratejik güvenlik meselesi haline geliyor.

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@Julietrhem Bird at 33000 feet ?

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

2027’ye doğru Yapay Zeka sistemleri tam olarak şu alana yerleşiyor:

Kendini giderek gizleyen,
Öncelikleri sıralayan,
Riskleri yorumlayan,
Önerileri şekillendiren
ve seçenek setlerini daraltıp genişleten bir katmana dönüşüyor.

Kendi belirlediği seçenek setini giderek daraltmak, arka planda karar verici rolüne geçmek anlamına geliyor.

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Veri, algoritma, yapay zekâ ve karar hızı modern gücün merkezine yerleşmeye hazırlaniyor. Ancak;

Sorun teknoloji değil. Teknolojinin zamanla yalnızca araç olmaktan çıkıp, insanlar, toplumlar ve devletlerin nasıl düşüneceğini de formatlamaya başlamasıdır.

Ve tam burada yeni çağın kırılması başlıyor.

Algoritmalar:

ölçülebileni büyütür,
ölçülemeyeni küçültür.

Oysa toplum ve devlet yönetimi yalnızca optimizasyon meselesi değildir.

Bazen:

sezgi,
stratejik sabır,
toplumsal psikoloji,
kontrollü belirsizlik,
hatta bilinçli şekilde yavaş hareket etmek gerekir.

Çünkü hızlı karar her zaman doğru karar değildir.

Bu yüzyılın asıl sınaması yalnızca AI yarışı değil.

Asıl yarış;
teknolojiyi kullanırken insan muhakemesini, aklını ve insafını yok sayan anlayış ile bunları koruyabilen anlayış arasında.

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@Cezeri33 Abi böyle bir üniversite ve logo mu var zaten logonun kelimeleri ai üretim

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Yapay zeka teknolojisi şüphesiz ki bütün dengeleri değiştirebilecek ya da halihazırdaki dengesizliği geri dönülemez hale getirecek çok önemli bir güç çarpanıdır.

Tarihin müstesna bir noktasındayız. Tam bu noktada soru şu: Bu güç çarpanı bizler için negatif mi yoksa pozitif mi olacak?

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@elonmuskTN 32

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@hasan0903 @ajans_muhbir zaman aşımı; 10 sene

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@denetlecomtr sanki müşteri paketi açmış gibi dış paket iade, iç paket açılmış içinden çıkan kutu bantla kapatılmış, nasıl anladınız o bantın sizin kapattığınız orijinal bant olduğunu

[Alper Özbilen @A_Ozbilen]

Yakın bölgemizde yaşanan son saldırılar sadece askeri nitelikli eylemler olarak görülemez; bunlar esasen çok taraflı siyasi sinyalleşme, bölgedeki toplum içi fay hatlarını kırma girişimidir. Bu çerçevede Türkiye açısından ilk risk, doğrudan askeri bir saldırıya maruz kalmaktan çok, iç dayanıklılığın zayıflamasıyla olası dış şokların etkisinin büyümesidir. Güvenlik dengeleri artık yalnızca askeri caydırıcılıkla değil “ toplumsal iç direnç unsurlarıyla” belirlenmektedir.

Perspektif içermeyen yalın popülist söylemler böyle bir zeminde ya korkuyu besler ya da oyun kurma kapasitesini daraltacak eylemlere zorlar. Özetle, Türkiye için asıl stratejik mesele, dış tehditin öngörülemezliği değil; içeride toplumsal huzur, birlik ve istikrarının kesintisiz tahkim edilmesidir. Kendi içinde birbirine düşmüş bir toplum görüntüsü, dışarının içeriye olan tehlikeli ilgisini çok daha arttıracaktır.

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@Darkwebhaber park etme iddia galiba zira araç hızlı geliyor; yol ortasından yürüyenler aracı fark edince kenara kaçıyor ama araç sürücü de aynı kenardan geçerim diye direksiyon kırıyor; çok garip bir sokak; ne sağ ne sol kaldırım var

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@MOONLIJJT Of course she is, and Skynet knows it…

[Uraz Yavanoglu @YavanogluUraz]

@ugandaembassytr @East @Serena @NECUPDF @StateHouseUg @NAM_Uganda @UgandaMFA @A_Ozbilen Allah başarılarınızı daim etsin, ülkemiz adına gurur verici