#Bağdat'ta Bir Eşik: #Zeydi Cerf es-Sahr'a Dokundu
#Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, 14 Kasım'da #Babil vilayetindeki Cerf es-Sahr bölgesinde ortaya çıkan #petrol kaçakçılığı yüzünden dokuz üst düzey yetkiliyi görevden aldı. Görevden alınanlar arasında Babil emniyet müdürü, il güvenlik ve istihbarat sorumluları, İçişleri Bakanlığından bir komutan ve Petrol Bakanlığına bağlı Boru Hatları Şirketinin müdürü var. Hepsi yargıya sevk edildi.
Soruşturma komitesine göre bölgede kaçak rafineriler kurulmuş, Bağdat'ın güneyinden geçen iki stratejik boru hattı delinmişti. Uydu görüntüleriyle desteklenen istihbarat raporlarına göre kaçakçılık 2021'den beri sürüyordu. Bağdat'tan bildiren muhabirlere göre bu ağın aylık değeri 30 milyon dolara kadar çıkıyordu.
Meselenin asıl önemi yerindedir. Cerf es-Sahr, 2014'te #DEAŞ'tan alındıktan sonra adı "Cerf en-Nasr" yapılan, binlerce #Sünni sakininin hâlâ dönemediği ve İran'a yakın Kataib Hizbullah'ın on yıldır "devlet içinde devlet" gibi yönettiği bir bölgedir. Irak devletinin oraya girmesi, bir kaçakçılık soruşturmasından çok daha fazlasıdır.
Zeydi açık konuştu: #Kaçakçılık #Zaho'dan #Basra'ya kadar her yerde durdurulacak, kamu malını çalanlara yer olmayacak. Iraklı kaynaklara göre milislere bölgeyi devlete teslim etmeleri için 48 saat süre verildi.
Kataib #Hizbullah suçlamaları reddetti. Gruba göre ortada boru hattı ihlali yok, dava silah bırakma baskısı için kurgulanmış. Aynı örgüt Ağustos'ta silah konusunu konuşmak için üç şart koymuştu: #Amerikan askerlerinin Irak'tan tamamen çekilmesi, #Türk askerlerinin Kuzey Irak'tan çekilmesi ve Peşmergenin feshedilmesi. Zeydi'ye de "göze göz" diye meydan okumuştu.
Zeydi Mayıs'ta göreve geldiğinde, silahlı grupları devletin denetimine sokmayı ilk hedefi olarak ilan etmişti. İran savaşının gölgesinde, #Hürmüz'ün kapanmasıyla Irak'ın petrol gelirinden 60 milyar doları aşkın kayıp verdiği bir dönemde, milis gruplarının para kaynağına dokunmak bir yolsuzluk dosyası değil, bir egemenlik sınavıdır.
Bu sınav bizi de yakından ilgilendirir. #Kerkük'ten #Tuzhurmatu'ya, #Telafer'den #Diyala'ya kadar #Türkmen bölgelerinde yıllardır kanun dışı silahın ve kayıt dışı paranın gölgesi vardır. Devletin silah ve petrol üzerindeki tekelini yeniden kurması, Irak Türkmenleri için güvenliğin ve eşit vatandaşlığın ön şartıdır.
Zeydi'nin Cerf es-Sahr'daki adımı bir başlangıç mı, yoksa geri adımla bitecek bir gösteri mi? Önümüzdeki günler Irak'ta devletin mi, milisin mi son sözü söylediğini gösterecek.
Tarih Güncesi | 14 Kasım
14 Kasım 1971'de #Kerkük İl Eğitim Müdürlüğü gizli bir genelge yayımladı. #Boykota katılan bütün öğrenciler ay sonundaki ara sınavlara alınmayacak ve sıfır puan alacaktı. Aynı uygulama #Bağdat ve #Musul üniversitelerinde boykotu destekleyen Türk öğrencilere de uygulandı. Gözaltılar 1972'de ve 1973'te de sürdü; delil yokluğundan bırakılan gençlerin dosyaları yeniden açıldı, bir kısmı askerî mahkemede yıllarca hapse mahkûm edildi. Bir hak talebinin cevabı, bir neslin karnesine yazıldı.
Devlet boykotu sokakta değil, sınav kâğıdında cezalandırdı.
#Kerkük #IrakTürkmenleri #TarihGüncesi
Tarih Güncesi | 11 Kasım
11 Kasım 1988, Irak Millî Türkmen Partisinin kuruluş tarihi olarak anılır. Partinin Genel Sekreteri Dr. Muzaffer Arslan'a göre parti bu tarihten itibaren sessiz ve kapalı olarak çalıştı; 8 Şubat 1991'de Amerika'da Türkçe, Arapça ve İngilizce yayımlanan bir bildiriyle kamuoyuna ilan edildi. Kuruluş tarihi kaynaklarda farklı verilir, kuruluşun kendisi de ilan günü tartışma doğurdu. 1993'teki ilk kurultayın hazırlık komitesine başkanlık etmiş biri olarak bu yılları içeriden yaşadım. Türkmen siyaseti, devletin kayıtlarından silinen bir topluluğun kendi kaydını tutma çabasıydı.
Sessizlikten partiye geçmek kolay olmadı; ama gerekliydi.
#Kerkük #IrakTürkmenleri #TarihGüncesi
Tarih Güncesi | 10 Kasım
*10 Kasım 1938 yılında Milli Mücadelenin lideri, #Türkiye Cumhuriyetinin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü vefatının 88. yıldönümünde saygı, rahmet ve minnetle yad ediyorum.
Ruhu şad olsun.
#10kasım#atatürk
*10 Kasım 1958'de Kâsım devrinin ilk aylarında bir İşbirliği Misakı imzalandı. Misak, Araplar ile Kürtleri iki esas kavmiyet ve vatanın ortakları diye tarif ediyor, Türkmenleri ve Asurileri ise Kuey Irak’daki kavmî ve mezhebî azınlıklar sayıyordu. Aynı maddede Turancılıkla mücadele hedef gösteriliyor, azınlık temsilcilerinin ancak alt komitelere girebileceği yazılıyordu. Sekiz ay sonra, Temmuz 1959'da Kerkük'te hedef alınan topluluk, bu metinde zaten alt kademeye yazılmıştı.
Katliamlardan önce metinler yazılır; Kerkük 1959'un metni 1958'de yazılmıştı.
#Kerkük #IrakTürkmenleri #TarihGüncesi
#Irak İki Ateş Arasında: Kapılar Kapanırken Kapı Açan Kim Olacak?
Irak Dışişleri Bakanı Fuad Hüseyin'in El Cezire'ye yaptığı açıklamalar, #Bağdat'ın bugün nerede durduğunu açıkça gösteriyor. Bakan üç şeyi aynı anda söyledi: Bölgede savaşın yeniden başlama ihtimali yüksek. #Hürmüz'ün kapanması Irak'a yaklaşık 60 milyar dolara mal oldu. #Washington da Irak'tan, İran'la olan bütün sınır kapılarını iki kapı hariç kapatmasını resmen istedi.
Bu talep bir kara ambargosunun ilanı değil, ama ona giden yolun haritasıdır. #İran için Irak, yaptırımlara karşı en önemli nefes borusudur. Mal, dolar ve yakıt bu kapılardan akar. Kapılar ikiye inerse bu nefes borusu daralır ve her geçen kamyon kayda girer. #Şib kapısının 21 Ekim'de "teknik sebeplerle" kapatılması bu sürecin ilk işaretiydi.
Fakat Bağdat'ın elinde tam bir karar yetkisi yok. #Hacı Ümran, #Başmak ve #Pervizhan kapıları #Erbil ile #Süleymaniye'nin denetiminde. Kuzey Irak'taki iki parti şu günlerde birbirine kapılarını kapatmış durumda. Washington'un talebi, bölünmüş bir Kuzey Irak'ın masasına düştüğünde kimin hangi kapıyı kimin hesabına açık tutacağı yeni bir pazarlık konusu olacaktır. Bir de şu gerçek var: Irak'ın elektriği ve gazı hâlâ büyük ölçüde İran'a bağlı. Kapıları tamamen kapatan Bağdat, yazın kendi şehirlerini karanlığa gömer.
Bakanın açıklamalarında en az konuşulan ama en tehlikeli cümle başka: #DEAŞ grupları #Suriye tarafında, Irak sınırının dibinde toplanıyor. 2014'ü unutmadık. O yıl da Bağdat iç hesaplaşmalarla meşguldü, Erbil kendi hesabını yapıyordu, bölge büyük güçlerin kavgasına kilitlenmişti. Sonuç #Musul'un düşmesi, #Telafer'in, #Sincar'ın, #Tuzhurmatu ve #Amirli'nin kana bulanması oldu. Bedeli en ağır ödeyenlerden biri de #Türkmenlerdi.
Bugün tablo ürkütücü biçimde benziyor. Washington ile #Tahran arasında savaş ihtimali, Kuzey Irak'ta iki idareye dönüş tehlikesi, silahlı grupların silahının devlete devri için sürüp giden pazarlıklar ve sınırın öbür yanında bekleyen DEAŞ. Irak'ta güvenlik boşluğu doğduğu her seferde ilk hedef Türkmeneli olmuştur.
Bu yüzden Irak, #Suriye, #Ürdün ve #Türkiye'den oluşan dörtlü komite önemlidir. Türkiye'nin DEAŞ'la mücadelede masada olması yalnız kendi sınırının değil, Musul'dan #Kerkük'e uzanan hattın da güvencesidir.
Bağdat'a düşen görev açıktır. Irak, ne Washington'un ne Tahran'ın cephesi olmalıdır. Topraklarını kimsenin savaşına kiralamamalı, silahı devletin elinde toplamalı ve #Türkmenler dâhil bütün halkının güvenliğini kendi eline almalıdır.
Kapılar kapanabilir. Ama Irak'ın birliğine ve #Türkmeneli'nin güvenliğine açılan kapı asla kapanmamalıdır.
#Irak'ta Üç Dosya Aynı Haftada: #Erbil, #Tahran ve #Petrol
Bafel Talabani'nin Kürdistan Yurtseverler Birliğini bölge hükümetinden çektiğini açıklaması, sosyal medyada Tom Barrack'ın #Bağdat ziyaretine bağlanıyor. Bu kolaycı bir yorumdur. #Süleymaniye ile Erbil arasındaki çekişme yeni değildir. 1994 ile 1998 arasında iki parti birbirine silah çekmiş, bölge iki ayrı idareye bölünmüştü. 1998 Vaşington mutabakatı silahları susturdu, fakat nüfuz ve gelir paylaşımı meselesini hiçbir zaman çözmedi. Bugün yaşanan, o eski yaranın yeniden açılmasıdır. Talabani'nin "KDP başkan atarsa biz de atarız" sözü, iki ayrı idare devrine dönüş kapısını aralamaktadır.
#Trump'ın 5 Kasım'da Başbakan Ali ez-Zeydi'yi araması ise iki dosya üzerinedir. Birincisi güvenliktir. İran ile yeni bir çatışma ihtimali konuşulurken Vaşington, Irak'ın nerede duracağını bilmek istiyor. Zeydi de Irak topraklarının komşulara saldırı için kullandırılmayacağını söyledi. İkincisi petroldür.
Batı Kurna 2 sahası, yaklaşık 13 milyar varil çıkarılabilir rezerviyle Irak'ın en büyük sahalarındandır. Rus Lukoil, Batı yaptırımları yüzünden geçen yıl sahadan çekildi. Şimdi saha Amerikan Şevron'a geçmek üzeredir. Petrol Bakanı anlaşmaya varıldığını açıkladı, enerjiden sorumlu Başbakan Yardımcısı Mendelavi de işin Kasım sonuna kadar bitirilmesini istedi. Lukoil'in sözleşmesi, maliyetin geri ödenmesi ve varil başına 1,15 dolar hizmet ücreti esasına dayanıyordu. Şevron'un daha kazançlı şartlar istediği biliniyor. Yaptırım takviminin baskısıyla aceleye getirilen bir imza, Irak'ın aleyhine uzun yıllar sürecek bir yük bırakabilir.
#Kalibaf'ın Bağdat'a gelişi konuşulurken Vaşington'un aynı hafta Bağdat'ta hem güvenlik hem petrol masası kurması tesadüf değildir. Irak bir kez daha iki büyük gücün arasında denge arıyor. #Tahran Irak'ı kendi cephesinin bir parçası olarak görmek istiyor. #Vaşington ise Irak'ı hem bu cepheden uzak tutmak hem de petrolde yeniden ağırlık kazanmak istiyor.
#Türkiye bu tablonun dışında değildir. #Kerkük #Yumurtalık boru hattı, Kalkınma Yolu projesi ve sınır güvenliği, Bağdat ile Erbil arasındaki her dengesizlikten doğrudan etkilenir. Kuzey Irak'ın yeniden iki idareye bölünmesi Türkiye'nin güvenlik hesaplarını da zorlaştırır.
Bizim için asıl soru şudur: Bağdat ile Erbil arasındaki her kriz ve her büyük petrol pazarlığı sonunda Kerkük'e ve Türkmenlere dokunur. 2017'de olduğu gibi, Kürt partileri arasındaki her hesaplaşmada Kerkük ya pazarlık konusu ya da ödül olarak görülmüştür. Kerkük'ün petrolü ve geleceği başkalarının pazarlığına konu edilmemelidir. Kerkük, Türkmeniyle, Arabıyla, Kürdüyle, Süryanisiyle ortak yaşamın şehri olarak kalmalıdır.
Irak'ın hükümranlığı, servetinin şeffaf yönetimi ve halkının hakkı, aceleyle atılan imzalardan ve dışarıdan dayatılan takvimlerden önce gelmelidir.
#ABD SEÇİMLERİ HAKKINDA;
#Amerika iki partiyle değil, tek bir planla yönetilir.
#Bağdatlı yazar Haydar eş-Şammari, Amerikan ara seçimlerinin ardından dikkat çekici bir tespit yapıyor: Cumhuriyetçi korkuyla pazarı kurar, Demokrat o pazarı daha temiz yöntemlerle işletir. Ona göre #İran bundan sonra yıkılmayacak, bir "korkuluk" olarak küçültülüp yaşatılacak. Hürmüz ne tam kapanacak ne tam açılacak; filolar çekilmeyecek, yalnız "fatura tahsil eden filolara" dönüşecek.
Bu filmi biz #Irak Türkmenleri çok iyi biliyoruz. 1991'den 2003'e kadar #Saddam da tam böyle tutuldu: zayıf, kuşatılmış ama ayakta. #Ambargo, uçuşa yasak bölgeler, ara sıra atılan füzeler. Saddam on iki yıl daha yaşadı. Bedelini ise rejim değil halk ödedi. O yıllarda #Kerkük'te #Türkmen sürüldü, toprağına el konuldu, milliyetini "Arap" diye düzeltmeye zorlandı. Birleşmiş Milletlerin rakamlarına göre çocuk ölümleri iki katına çıktı. Korkuluk ayakta tutulurken, korkuluğun gölgesindeki insanlar eridi.
Bugün de aynı soru var: İran korkuluk olarak yaşatılırsa, bunun bedelini İran rejimi mi ödeyecek, yoksa yine bölgenin halkları mı?
Bu tablonun Irak ve #Türkiye için bir de iktisadi yüzü var. Hürmüz kapandığında Kerkük'ten #Ceyhan'a uzanan hat Irak'ın dünyaya açılan tek kapısı oldu. #Hürmüz yatıştırılıp açılırsa bu hattın değeri yine düşer. Türkiye'nin Irak'taki ağırlığını krizlerin geçici değerine değil, kalıcı yollara, ticarete ve Kerkük'teki köklü varlığa dayandırması gerekiyor.
Yazarın son cümlesi akılda kalmalı: Amerika bir şirkettir; yönetim kurulu değişir, şirketin hedefi değişmez.
Ben bir şey daha ekliyorum: Korkuluk değişir, sofra aynı kalır. Asıl soru, Irak'ın ve bölgemizin o sofrada masanın sahibi mi olacağı, yoksa yine masaya konan servet mi kalacağıdır.
Bekleyip göreceğiz…
Tarih Güncesi | 2 Kasım
2 Kasım 1981'de, #İran savaşının ortasında, #Irak resmî gazetesi İhtilal Kumanda Meclisinin 1391 sayılı kararını yayımladı. Altında #Saddam Hüseyin'in imzası vardı. Karar, kuzeyden nakledilecek aileler için Kadisiye, Müsenna, Zîkar ve Enbar vilayetlerinde ilk aşamada yirmi bin konutluk yerleşim yerleri kurulmasını emrediyordu. Kimin nakledileceğini Kuzey İşleri Komitesi seçecek, memur ve işçiler yeni iş yerlerine devlet hesabına taşınacaktı. Sürgün artık bir cezalandırma değil, bir devlet planıydı; bütçesi, komitesi ve konut sayısı belliydi.
#Kerkük'ün Araplaştırılması bir gecede değil, resmî gazetede kararlaştırıldı.
#Kerkük #IrakTürkmenleri #TarihGüncesi
Tarih Güncesi | 30 Ekim
30 Ekim 1918'de Limni adasının #Mondros limanında, Agamemnon zırhlısında #Osmanlı Devleti ile İtilaf Devletleri arasında ateşkes imzalandı. Ateşkes imzalandığında #Musul hâlâ Osmanlı ordusunun elindeydi; #Kerkük de mütareke hattının gerisinde kalıyordu. Mondros'un muğlak maddeleri, İngilizlere ateşkesten sonra da ilerleme imkânı verdi. Musul meselesinin hukuki düğümü işte bu tarihte atıldı: #Türkiye bütün müzakerelerde 30 Ekim 1918'de ordularının bulunduğu hattı esas aldı, #İngiltere ise sonradan ele geçirdiği toprağı.
Musul savaşta değil, ateşkesten sonra kaybedildi.
#Kerkük #IrakTürkmenleri #TarihGüncesi
Tarih Güncesi | 29 Ekim
29 Ekim 1924'te, Cumhuriyetimizin birinci yıl dönümünde, Milletler Cemiyeti Konseyi Brüksel'de #Musul meselesi için bir hat çizdi. #Brüksel Hattı adı verilen bu çizgi, Türkiye ile #İngiliz denetimindeki bölgeyi nihai karar verilinceye kadar ayırmak için konmuş geçici bir idari tedbirdi. Fakat #Ortadoğu'da geçici diye çizilen hatların çoğu gibi bu da kalıcı oldu; iki yıl sonra 1926 #Ankara Antlaşmasıyla bugünkü #Türkiye #Irak sınırının temeli hâline geldi. Ankara'da Cumhuriyetin ilk yılı kutlanırken #Kerkük'ün kaderi Brüksel'de bir masada çiziliyordu.
Geçici diye çizilen hat, bir asırdır yerinde duruyor.
#Kerkük #IrakTürkmenleri #TarihGüncesi
Tarih Güncesi | 27 Ekim
27 Ekim 1996'da Amerika Dışişleri Sözcüsü Nicholas Burns, #Washington'ın #Saddam rejiminin Türkmenlere davranışından kaygı duyduğunu açıkladı ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Pelletreau'nun Türkmen temsilcileriyle de görüştüğünü duyurdu. Bu, #Erbil baskınından iki ay sonraydı. #Türkmenler ilk defa Ankara'daki barış masasına alınmış, adları Amerikan resmî açıklamalarına girmişti. Fakat masaya alınmak, masada söz sahibi olmak demek değildi; yedi yıl sonra 2003 eşiğinde bunu acı biçimde görecektik.
#Kerkük #IrakTürkmenleri
Tarihten Yapraklar ;
#Irak, 1920’li yıllarda tam egemen bir devlet olarak görülmüyordu. #İngiliz manda sistemi yalnızca askerî ve siyasi değil, adlî alanda da devam ediyordu. Komşu devletler bile Irak’ın gerçek bağımsızlığı konusunda tereddüt yaşıyordu.
1920’lerin sonuna kadar Irak’ın bağımsızlığı uluslararası alanda bile tam anlamıyla yerleşmiş değildi. Devlet kurulmuştu; fakat egemenlik, hukuk ve dış ilişkiler hâlâ İngiliz manda düzeninin gölgesindeydi.