Amine Üzen

MA | Türkoloji • Eski Türk Dili

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk yeng-er olması olağandışı değil yen-ir olması da değil, bu ses iki şekli de bize verdiğinden böyledir, diyorum zaten.. illa kapalı e ünlüsü -Ir sesini verir demiyorum, aksine -Ar da verir, olayı bu ikilikte saklı bu sesin..☺️ Teşekkürler gene de, güzel bi beyin fırtınası oldu..

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk su-n-ar da aynı. Tarihi dönemde su- “uzatmak” sun- “uzanmak” anlamında aynı anda kullanılıyor. n dönüşlü işlevde ancak o dönemde hâlâ -Ar.. kapalı e sesi alan kelimelerin çift ses vermesine tekrar parmak basıyorum, yeng-er ve yen-ir (ikisi de kapalı e ve birinde Ar birinde Ir.)

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk (sanır men olsa gerek) gerileyici daraltması esas alınarak sanır şeklinde kabul görmüş denilebilir ama bu değil ki sanar da yanlış. Çift kullanımlara bakarsak.. Yani kuralı olmayanı bir kurala bağlamaktansa bir kullanım diğerine neden tercih edildi diye tartışmak daha doğru sanki

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk Keza 11. yüzyıldan beri daha net, fazlaca şekilde görülen bu geniş zaman eklerinin Osmanlı dönemine kadar bu tek heceli l/n/r ile biten kelimelerde çift varyant olması (Ar/Ir) böyle bir esneklik sağlayabilir, Türkiye Türkçesinde de olabilir? San- tan çok kullanılan sanırım’ın

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk tarihî lehçelerden bugüne en sık kullanıma ufak bir örnek verirsek *ya-n-ar, kon-ar (u sesinde olması gerekirken yazıtlarda bile -ar ile), en fazla kullanılan n’li örneklerden. Sı-n-ar (keza öyle, tarihî dönemde) san- bu nedenle bu gruba alınamaz diye düşünüyorum.

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk ünlü belirleyici olsa bile çoğu kez durum ünsüzler ile açık olur. Çünkü hâl ünlüyle açıklanamayacak kadar karışık. Ünlü benzeşmesi ile açıklanan var açıklanamayan var.. Bu fiilde de alaka muhtemelen ünsüzde. Bakmak lazım, detayıyla. Sanı- zamanla tek heceye de dönmüş olabilir..

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk Yani geniş zaman ekinin ünlüsüne dahil değil, bu nedenle diğer fiillerden ayrılabilir. Yine de- ve ye- e ve i arası bir kapalı E sesine götürülerek de izah edilebilir, bundan dolayı aynı kategoride almak doğru olmayacaktır.
Tabii benim dediğim bu sanı-r zorlama da olabilir..

[Amine Üzen @azordeng]

@sametpoIat @kubrozturk En sık 13 fiilin dar ünlüyü koruma eğilimi ile türemiş bir fiilin aldığı ek arasında da bir bağlantı kuramadım. Fikrimce, sa- “sayı saymak” kökünden türeyen soyut çokça kelime olmasına dayanarak, sa-n+ “hesap, sayı” sa-n+ı-r şeklinde gelişmiş bir fiil. ı isimden fiil yapım eki.