SPK'nın yeni Yatırım Fonları Rehberi serbest fonlar için önemli değişiklikler getiriyor.
Yoğunlaşma sınırları, TEFAS açıklamaları, portföy yöneticisi yükümlülükleri ve repo işlemlerinde yeni kurallar eskisinden nasıl ayrılıyor?
“Örneklerle Yeni Yatırım Fonları Rehberi” yazımızı okumak için👇
https://t.co/hsj5qFjhOk
Yeni Fon Rehberi: Yatırımcı için ne değişiyor?
Basitçe anlatmaya çalışayım.
1- Para piyasası fonlarının getirileri birbirine yaklaşabilir
Para piyasası fonları sadece mevduat ve kısa vadeli tahvil taşımıyor. Bazı fonlar getiriyi artırmak için pay repo ve BİAŞ Para Piyasası gibi alanları da aktif kullanıyordu.
Yeni düzenlemeyle bu işlemlerde teminat ve merkezi takas şartları sıkılaşıyor.
Pay repo tarafında ise BIST 30 dışındaki hisselerin kullanımı önemli ölçüde sınırlandırılıyor.
Dolayısıyla bu alanları daha aktif kullanarak ek getiri sağlayan para piyasası fonlarının avantajı azalabilir.
PPF'ler arasındaki getiri farklarının ön��müzdeki dönemde azalmasını ve getirilerin birbirine biraz daha yaklaşmasını görebiliriz.
Geçiş bir anda olmayacak. Düzenlemelerin önemli bölümünde 2026 sonuna kadar kademeli uyum var.
2- Serbest para piyasası fonlarının önemli bir avantajı azalıyor - (Özellikle şirketler tercih ediyordu-kurumlara vergi konusuyla beraber okursak mevduata kayış gelebilir)
Para piyasası ve kısa vadeli serbest fonlar, standart para piyasası fonlarının tabi olduğu bazı sınırlamalardan muaftı.
Yeni düzenlemeyle bu fonlar da para piyasası/kısa vadeli fonlara getirilen sınırlamalara tabi olacak.
Bunlardan yatırımcı açısından en önemlisi, portföylerinde en az %10 DİBS ve/veya Hazine Varlık Kiralama AŞ kira sertifikası bulundurmaları gerekecek olması.
Uyum için son tarih 31 Mart 2027.
Bu neden önemli?
Bazı yatırımcılar serbest para piyasası fonlarını tahvil fiyatlarındaki oynaklıktan daha az etkilenmek için tercih ediyordu.
Artık portföyün bir kısmında zorunlu olarak tahvil/kira sertifikası bulunacağından faiz hareketlerinin fon getirisine etkisi artabilir.
Yani serbest PPF'lerin bu açıdan standart PPF'lere göre sahip olduğu avantajlardan biri azalıyor.
3- Serbest fonlarda “birkaç hisseye yoğunlaşarak yüksek getiri” stratejisi zorlaşıyor
Yeni düzenlemenin bence en önemli bölümlerinden biri burası.
Serbest fonlara ciddi yoğunlaşma sınırları getiriliyor.
Örneğin portföyde ağırlığı %5'i aşan yatırımların toplamı %20'yi geçemeyecek.
Tek bir şirketin hisselerinde sahip olunabilecek miktar da şirketin fiili dolaşım oranına göre sınırlandırılıyor.
Ayrıca yöneticinin, ortaklarının veya üst yönetimin bağlantılı olduğu şirketlerin sermaye piyasası araçlarına yapılan yatırımlar toplamda %20'yi geçemeyecek.
Aynı gruba ait şirketlerin sermaye piyasası araçlarında da toplam %20 sınırı bulunuyor.
Başka fonlara yatırımda toplam %15, tek bir fona yatırımda ise %10 sınırı geliyor.
Kısacası serbest fonların tek hisse, tek ihraççı veya aynı grup üzerinde çok büyük pozisyonlar oluşturması zorlaşıyor.
Bu nedenle geçmişte çok yüksek getiri sağlayan bir serbest fon için artık sadece geçmiş performansa bakmak yeterli olmayabilir.
O getirinin nasıl üretildiğine de bakmak gerekecek.
Çünkü getiri birkaç hissedeki çok yüksek yoğunlaşmadan geliyorsa aynı stratejinin yeni düzenleme altında aynı ölçekte devam etmesi mümkün olmayabilir.
4- Sadece tek fon değil, aynı yönetici altındaki fonların toplam pozisyonu da önemli
Burada önemli bir detay var.
Bir serbest fondaki büyük hisse pozisyonunu azaltıp aynı hisseyi yöneticinin başka fonlarına aktarmak her durumda çözüm olmayacak.
Çünkü yeni düzenlemede aynı yöneticinin yönetimindeki tek bir kurucuya ait serbest fonlar dahil tüm menkul kıymet yatırım fonlarının bir şirketteki toplam sahipliği de dikkate alınıyor.
Ayrıca bu fonlar topluca bir şirketin sermayesinin veya oy haklarının %20'sinden fazlasına sahip olamayacak.
Dolayısıyla;
Serbest fondan sat → başka fona al → toplam pozisyonu koru
stratejisinin de bir sınırı var.
Bu özellikle aynı portföy yönetim şirketinin birden fazla fonunda ortak şekilde taşınan hisseler açısından önemli.
5- Mevcut büyük pozisyonların yıl sonuna kadar azaltılması gerekiyor
Yeni kurallar sadece bundan sonra yapılacak yatırımları kapsamıyor.
29 Ağustos 2026 itibarıyla yeni limitleri aşan mevcut serbest fon pozisyonları artırılamayacak.
Limit üzerindeki tutarların;
31 Ekim'e kadar en az 1/3'ü,
30 Kasım'a kadar en az 2/3'ü azaltılacak,
31 Aralık 2026 itibarıyla ise yeni sınırlara tamamen uyum sağlanacak.
Borçlanma araçları ve kira sertifikalarında ise önemli bir istisna var. 29 Ağustos'tan sonra ilave alım yapılmazsa mevcut pozisyonlar vadeye kadar taşınabilecek.
Dolayısıyla özellikle yeni limitleri aşan hisse pozisyonları bulunan serbest fonlarda önümüzdeki birkaç ay önemli portföy değişiklikleri görebiliriz.
Bu sadece fon yatırımcısı açısından değil, serbest fonların yüksek miktarda taşıdığı hisseler açısından da takip edilmesi gereken bir konu.
6- Büyük pozisyon almak artık daha fazla gerekçe gerektirecek
Bir sermaye piyasası aracının son 30 günlük ortalama ağırlığı fon portföyünün %5'ine ulaşıyor veya üzerine çıkıyorsa, bu varlıkta yapılan her alım ve satım kararının araştırma ve analizle gerekçelendirilmesi gerekiyor.
Bu çalışmalar genel müdürün onayına sunulacak ve en az 5 yıl saklanacak.
Onay sonrasında da en fazla 15 günlük aralıklarla pozisyonun değeri, karşı taraf riski ve portföy yoğunlaşması genel müdüre raporlanacak.
Yani yüksek ağırlıklı pozisyonlarda portföy yöneticisinin kararları çok daha sıkı bir kurumsal kontrol altında olacak.
7- Serbest fonların içinde ne olduğunu artık daha sık göreceğiz
Bence yatırımcı açısından en olumlu değişikliklerden biri bu.
TEFAS'ta işlem gören serbest fonlar artık haftalık portföy dağılım raporu açıklayacak.
Raporlar ilgili haftayı takip eden 3 iş günü içinde KAP'ta yayımlanacak.
Bugüne kadar serbest fonların portföylerini ağırlıklı olarak aylık dağılımlardan takip ediyorduk.
Şimdi;
Hangi hisseyi artırıyor?
Hangisini azaltıyor?
Yoğunlaşma düşüyor mu?
Yeni bir hisseye mi geçiyor?
Yeni sınırlara uyum nasıl sağlanıyor?
çok daha yakından takip edilebilecek.
Özellikle 31 Aralık'a kadar pozisyon azaltması gereken serbest fonlarda haftalık portföy raporları önümüzdeki dönemde oldukça önemli olacak.
8- Serbest fon sayısında da fren geliyor
Portföy yönetim şirketlerinin kurduğu serbest fon sayısı artık istihdam edilen portföy yöneticisi sayısıyla ilişkilendiriliyor.
Bir PYŞ'nin serbest fon sayısı portföy yöneticisi sayısını aşamayacak.
Mevcut şirketlere bu konuda uzun bir geçiş süresi tanınıyor; uyum tarihi 30 Haziran 2029.
Ayrıca bir portföy yönetim şirketinin yönettiği ortalama kolektif portföy büyüklüğünün %50'den fazlasının serbest fonlardan oluşması halinde şirketin ödenmiş sermayesini nakden %10 artırması gerekecek.
Buradaki amaç basit:
Serbest fon sayısı ve büyüklüğü arttıkça, bunları yönetecek insan kaynağı ve şirketin sermayesi de artsın.
Bu nedenle yeni dönemde fon seçerken sadece;
“Son 1 yılda ne kadar kazandırmış?”
diye bakmak yeterli olmayacak.
Asıl soru şu olacak:
“Bu fon bu getiriyi nasıl elde etmiş ve yeni kurallar altında aynı stratejiyi devam ettirebilir mi?”
Bence yeni düzenlemenin yatırımcı açısından en önemli mesajı bu.
https://t.co/JJuCOpTpc0'da yönetici değişimlerini ayrı bir sekme olarak ekledim. bu ekrandan tefas'ta işlem gören fonların en yeni yönetici değişikliği kap bildirimlerini takip edebilirsiniz.
bir fonun koduna tıklarsanız açılan fon geçmişi sayfasında geçmişteki tüm yönetici değişikliklerini görebilirsiniz.
Bu ay sonu yürürlüğe girmesi beklenen ve basına sızan olası SPK para piyasası ve serbest Fon düzenlemesinin piyasaya ve fonlara etkilerini analiz etmeye çalıştım; buyurunuz👇
Önce, Serbest fonlara beklenen kısıtlar:
- Sermaye yeterliliği: portföyünün büyük kısmı serbest fon olan PYŞ'lere ilave nakit sermaye zorunluluğu
- Fon sayısı sınırlaması: şemsiye fona bağlı fon sayısının portföy yöneticisi sayısıyla ilişkilendirilmesi ve özel emir kısıtları.
- Ürün farklılaştırma zorunluluğu: benzer stratejili fon çoğaltılmasının önlenmesi - Böylece, karşılıklı hareket eden PYŞ içi fonlar engellenmeye çalışılıyor
- Yönetim hakimiyeti/grup sınırı: yöneticinin kontrolündeki ihraççılara/gruba yapılan yatırımlara üst limit. Kendilerini, yatırımcı parasıyla finanse etme/piyasa değeri şişirme dönemi bitiyor
- Tek ihraççı yoğunlaşma limiti: bu limit fon toplam değerinin (NAV) bir oranı olarak tanımlanıyor, hissenin fiili dolaşımı veya piyasa değeri üzerinden değil. Dolayısıyla, etrafından dolaşılabilir. Para girişi ile hisse sayısı çoğaltılarak, aynı miktarda hisseye sahip olunmaya devam edilerek, oran düşürülebilir.
- Fon sepeti sınırı: serbest fonlar hariç diğer fon paylarına yatırım sınırlaması
- Raporlama sıklaşması: aylıktan iki haftalığa düşürülmesi ile şeffaflık artacak.
- Büyük pay sahibi ilanı: 50/60/70% üzeri paylarda KAP açıklaması zorunluluğu ile fon “balinaları”izlenebilecek, şeffaflık artacak
Para piyasası fonlarına özel kısıtlar:
- 25% ters repo sınırı, en az 5 farklı teminat grubu şartı. Karşı taraf riskini minimize eder.
- Serbest PPF’lere de DİBS zorunluluğu, yani bugün DİBS şartından kaçmak için tercih edilen isimlendirme boşluğu kapatılıyor. Ama, para piyasası fon mantığına tamamen aykırı ve 1-2 olan risk seviyesini artırıcı bir unsur. Çünkü, sert değer kayıplarında negatif getiri sağlanabiliyor.
- BİAŞ’a kısıtlamalar. yüksek getirili PPF’lerde normalleşmeye sebep olur ve karşı taraf riski minimize edilir.
Borsa Riski
- Yoğunlaşma limiti fon NAV'ının bir oranı olarak tanımlandığı için, limiti aşan bir fon pozisyonunu fiilen azaltmadan da uyum sağlayabilir. Nasıl? yeni para girişiyle başka (likit) hisseler alarak paydayı büyütüp oranı düşürebilir. Bu durumda hedefe ulaşılmamış olur. Aslolan hedefe ulaşmak için fiili dolaşım üzerinden bir oran belirlemek gerekir.
- Halihazırda likit hisselerde pozisyonu olan ve oranı zaten limitin altında kalan fonlar için mecburi satış riski yok.
- Risk yalnızca şu anda limiti aşan fonlar için geçerli ve onlar için bile satış tek yol olmak zorunda değil, büyüyerek oran düşürme alternatif bir uyum yolu olabilir.
Asıl teknik satış baskısı fiili dolaşım mekanizmasından gelebilir;
Fiili dolaşıma göre bir yoğunlaşma oranı belirlenirse, fondaki yoğunluğu düşük olsa dahi satış mecburiyeti doğurabilir.
Düzenleme orta vadede (yapay dolaşımın ve tek elde yoğunlaşmanın temizlenmesi, şeffaflık ve dürüst rekabet) yapısal olarak olumlu ve MSCI riskini ortadan kaldırabilir.
Bahse konu fonların son 2 haftada likit hisselere yönelmiş olması ile kısa vadeli borsa etkisi başlangıçta düşündüğümden daha sınırlı ve seçici de olabilir çünkü NAV bazlı oran tanımı, fonlara pozisyon satmadan uyum sağlama yolu açabilir.
Piyasa hareketi büyük ölçüde nihai metnin tasarımına, fonlardaki yoğunlaşmada son duruma ve fiili dolaşım düzenlemesi ihtimalinde yatırımcı fon çıkış tercihine bağlı olacak.
Asıl hedef manipülasyon olmalı ve hakkındaki kanun birebir uygulanmalı ki yeni yeni arkadan dolanmalar ve sonucunda yamalı bohça regülasyonlara ihtiyaç kalmasın...
Bekir Gürdamar @bgurdamar bu defa Businessweek’de yazdı:
Fon Piyasasında Kartlar Yeniden Dağıtılıyor
🗣️ BloombergHT’nin kaynaklardan edindiği bilgilere göre SPK’nın yatırım fonlarına ilişkin kapsamlı Fon Rehberi çalışması bu ay sonuna kadar yayımlanarak yürürlüğe girecek.
🗣️Taslağın temel hedefleri arasında fon piyasasındaki risklerin azaltılması, yatırımcının daha güçlü korunması ve portföy yönetim şirketlerinin mali yapılarının güçlendirilmesi bulunuyor. Şubat ayında sektörün görüşüne açılan taslak, özellikle serbest fonlar, para piyasası fonları ve borsa dışı repo işlemleri bakımından daha sıkı kurallar öngörüyor.
🗣️Serbest fon tarafında dikkati çeken düzenlemelerden birinin de fon sayısına ilişkin sınırlama olması bekleniyor. Bir portföy yönetim şirketinin kurduğu serbest şemsiye fona bağlı fon sayısının, şirkette istihdam edilen portföy yöneticisi sayısıyla ilişkilendirilmesi planlanıyor. Bunun yanında benzer stratejiye sahip fonların çoğaltılmasının önüne geçilmesi amacıyla fonlar arasında strateji, varlık türü veya yönetim ücreti gibi alanlarda belirgin farklılaşma aranacak.
🗣️Portföyünün önemli kısmı serbest fonlardan oluşan portföy yönetim şirketlerine ise ilave nakit sermaye yükümlülüğü getirilmesi planlanıyor. Böylece yalnızca fonların değil, bu fonları yöneten şirketlerin de bilanço dayanıklılığının artırılması hedefleniyor.
🗣️ Serbest fonların, yöneticinin hakim olduğu şirketlere veya kendi grubuna ait araçlara yaptığı yatırımlara sınır getirilmesi planlanıyor. Tek bir ihraççının paylarına veya borçlanma araçlarına yapılabilecek yatırımlar için de üst limitler öngörülüyor. Fon sepeti serbest fonlar hariç olmak üzere diğer fonların katılma paylarına yapılabilecek yatırımların da sınırlandırılması gündemde. Bu yaklaşım, fon büyüklüğü arttıkça ortaya çıkabilecek sistemik riskin kontrol edilmesi açısından önemli. Çünkü fonların portföy büyüklüğü arttıkça tek bir ihraççıya, şirketler grubuna veya varlık sınıfına yoğunlaşmanın etkisi de büyüyor. Özellikle serbest fonlarda daha esnek yatırım stratejileri uygulanabildiği için düzenleyici otorite, getiriyi sınırlamaktan ziyade yoğunlaşmadan kaynaklanabilecek kayıpların fon yatırımcısına ve dolayısıyla finansal sisteme yayılmasını kontrol etmeye çalışıyor.
🗣️ Para piyasası fonlarına ilişkin düzenlemeler ise daha doğrudan. Taslağa göre Borsa İstanbul Pay Senedi Repo Pazarı’ndaki ters repo işlemleri fon toplam değerinin yüzde 25’i ile sınırlandırılacak. Teminat olarak en az beş farklı gruba ait payların kullanılması gerekecek. Bunun yanında para piyasası fonlarının portföylerinin belirlenen oranlar içerisinde devlet iç borçlanma senetlerinde değerlendirilmesi öngörülüyor.Bu düzenleme, para piyasası fonlarının yüksek likidite ve düşük risk profili korunurken portföy kompozisyonunun daha kontrollü hale getirilmesini amaçlıyor. Borsa dışı repo ve ters repo işlemlerinde ise Takasbank tarafından belirlenen standart sözleşmenin kullanılması, işlemlerin Takasbank’a bildirilmesi ve teminatların Takasbank nezdinde saklanması şartları getirilecek.Böylece fon piyasasında yalnızca yatırım kararlarının değil, işlemlerin karşı taraf ve teminat risklerinin de daha sıkı izlenmesi hedefleniyor.
Okuldan artan zamanlarımda, Anadolu'da köy köy gezerek halk müzikleri kaydeden sıradan bir müzik öğretmeniyim. Kayıtlarımı tüm dünya tanısın istiyorum. Sizden ricam bunu retweetlemeniz. Ayrıca kanalıma abone olmanız için link:https://t.co/uGfixT0jMs
İllikid hisse üzerinden yapılan fon manipülasyonun yarattığı rezillik bütün sistemi yiyip bitirecek. Bu işin tek çözümü var. O da serbest fonların TEFAS’da işlem görmemesi. Dünyada nerede görülmüş küçük yatırımcının “hedge fund”’ı yatırım hesabı üzerinden bir tıkla alması.