Top Tweets for #HamidIdrisAwate

ዝኽሪ መስከረም ፍሹል ፈተነ ቅትለት ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ካልኣይን መወዳእታን ክፋል ነጸረኣብ ኣዛዚ ጸሓፊ ታሪኽ ህይወት ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ሃይለስላሰ ወልዱ፡ ነቲ ኣብ ዝሓለፈ ክፋል ናይዚ ጽሑፍ’ዚ ዝተገልጸ ኪዳነ ህዳድን ብጾቱን ዘፍሸልዎ ስርሒት ምቕታል ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ብዝምልከት ኣብ መ ጽሓፉ ዘስፈሮ ሓበሬታታት ኣሎ። “ካፒታኖ(ሜጀር) ዓብደልቃድር … ካብ ተሰነይ ከሰላ ኣትዩ ክወጽእ ጸገም ኣይነበሮን። ኣንጻር ቃልሲ ዝኣኽሎ’ዩ ገይሩ። ኣብ ከሰላ ምንቅስቓስ ተቓለስቲ ዝከታተላ ሰለይቲ ኣንስቲ ከይተረፈ ኣዋፊሩ፡ ነቶም ንቃልሲ ዝዳለዉ ዝነበሩ ምእታው ምውጻእ ከልኦም። ወዲ’ቲ ከባቢ ስለ ዝኾነ ባዕሉ ወፊሩ ይኣቱ፡ ይኾልል፡ ይስሊ። ንሱን ሰዓብቱን ብዓድን ብበረኻን መሬት እሾኽ ዘርኡላ።” እቶም ተቓለስቲ፡ ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ተጻብኦ ብኸመይ ይምክቱዎ ከም ዝነበሩ ድማ፡ ሃይለስላሰ ወልዱ ካብ መሓመድ ኣድም ገሲር ዝረኸቦ ምስክርነት ብኸምዚ የቕርቦ፦ “ንሕና’ውን ኣብቲ ግዜ’ቲ ተሰነይ ከም ድሌትና ክንኣቱን ክንወጽእን ስለ ዘይንኽእል፡ በዚ ሰላም’ዩ በቲ ግን ኣይግድን፡ ናብ ቦታ እገለ ኣይተላግሱ ዝብሉና፡ ከም ብዓል ዓብዱራሕማን ሓሽም፡ ጃዕፈር ኣልሓጅ ኣልጠይብ፡ ኪዳነ ህዳድን ካልኦትን ንካፒታኖ ( ሜጀር ዓብደልቃድር) መሳርሕቱ ነይ ሮምና።” ድሕሪ ምጅማር ሰውራ፡ ኪዳነ ምስ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ምስጢራዊ ርክብ ኣለዎ ተባሂሉ ስለዝተጠርጠረ ካብ ተሰነይ ንኣቑርደት ተጠረዘ። ኪዳነ “ኣነ ኣብ ዘይፈልጦ ዓዲ ስለያ ኮይነ ክሰርሕ ኣይክእልን’የ” ኢሉ እኳ እንተጠርዐ፡ ሓለፍቱ ግን ሽጉጥ ሂቦም፡ ከም ቀደሙ ክሰርሕ ስለ ዝኣዘዙዎ፡ ብሓደ ወገን ስለያ ናይ ኢትዮጵያ ብኣንጻሩ ድማ ቀንዲ ወዳቢን ኣቐባልን ምስጢር ኮይኑ ምስራሕ ቀጸለ። ምስ ብዓል እስታዝ ማሕሙድ መሓመድ ሳልሕ፡ ኢብራሂም ጠምባርን ካልኦት ውዱባት ኣቑርደትን ብምዃን ከኣ ብዙሕ ስርሓት ዓመመ። እቲ ኣብ ኣቑርደት፡ ብ12 ሓምለ 1962፡ ኣብ ልዕሊ ጀነራል ኣቢይ ኣበበን ካልኦት ሰበ-ስልጣን ኢትዮጵያን ዝተፈጸመ መጥቃዕቲ ከኣ፡ ንኪዳነ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ካብ እተፈጸመ ስርሒታት ሰውራ ሓደ እዩ። ኪዳነ ነቲ መጥቃዕቲ ክዝከር እንከሎ ከምዚ ይብል፦ “ኢብራሂም ጠምባር፡ ፈዳኢን ኣብ ከተማ ኣቑርደት ቦምባ ደርብዮም ንሰበስልጣን ክቐትሉ ምምዳቦም ሓቢሩኒ። ኣነ ግን ህዝቢ ኣብ ዝተኣከበሉ ቦምባ ምድርባይ ብፍጹም ክኸውን ከምዘይብሉ፡ እታ ቦምባ ኢትዮጵያዊ ካብ ኤርትራዊ ፈልያ ስለ ዘይትቐትል፡ ሰላማዊ ህዝቢ ግዳይ ከይከውን፡ ከምኡ ዓይነት ስርሒት እንተተመዲቡ ካብ ከተማ ወጻኢ ጥራሕ ይኹን ኢለዮም” ይብል እሞ፡ ቀጺሉ. . .”ኣነ ብረት ዓጢቐ ስለ ዝነበርኩ ካብ ማእከል’ቲ ህዝቢ ቁሩብ ፍንትት ክብል ኣብ ጫፍ ደው ኢለ ነይረ። ሽዑ ኣቦ መንበር ባይቶ ኤርትራ ደጃዝማች ሓምድ ፈረጅ፡ ነቶም ናይ ክብሪ ኣጋይሽ ዝተቐረበ ህያባት ሴፋትን ኣግማልን ከበርክት ኣብ ዝዳለወሉ ዝነበረ ህሞት ቦምባ ተደርብያ። ካብ ሚኒስተር ፍትሒ ኤርትራ ዝነበረ ዑመር ሓሰኖ ጀሚርካ ኣዝዮም ብዙሓት ካብ ሰበ ስልጣንን ካብ ሰላማዊ ህዝብን ምዉታትን ውጉኣትን ኮይኖም።” ይብል። እዛ ስርሒት’ዚኣ፡ በቶም ካብ ሜዳ ዝኣተዉ ፈዳኢን ተጋደልቲ ስዒድ ሑሴን፡ ግንድፍል፡ ዲጎልን ካልኦትን ዝተወደበትን ዝተፈጸመትን እያ። ኢትዮጵያ ግን፡ ንመሓመድ ሓሰን ሓሰኖን ንዓብደርሒም መሓመድ ሙሳን ዝበሃሉ ሲቪል ስሩዓት ጀብሃ ብጥርጣረ ኣብ ቀይዲ ኣእተወቶም። እዞም ክልተ ዜጋታት ከኣ ብዝተገብረሎም ከቢድ መርመራ፡ ነቲ ዘይፈጸምዎ ጉዳይ ከምዝወዓልዎ ኣመኑ። ንሱ ከይኣክል፡ ሓደ ካብኣቶም፡ “ኪዳነ ህዳድ ምሳና’ዩ” ኢሉ ቃል ሃበ። ኮሎኔል እርዳቸው ናብ ጀነራል ተድላ ዑቕቢት ተሌፎን ደዊሉ “እቲ ቀዳማይ ክሱስ፡ ወተሃደር ኪዳነ ህዳድ ምሳና እዩ ይብል ኣሎ” ኢሉ ክዛረቦ ከሎ ኣጋጣሚ ኪዳነ ባዕ ሉ ብእዝኑ ሰምዖ። ኪዳነ፡ በቲ ኩነታት እናተሻቐለ ከሎ፡ ኣብ ሳልሰይቲ መዓልቲ ናይቲ ስርሒት፡ ሓደ ካብቶም ፈጸምቲ ናይቲ መጥቃዕቲ ግንድፍል ክዳን ሲቪል ለቢሱ ናብ መደበር ፖሊስ ብምምጻእ፡ ነቲ ዋርድያ ዝጸንሖ ንኪዳነ ጸውዓለይ በሎ። ኪዳነ ሽዑ ዝተዘራረብዎ ክገልጽ ከሎ፦ “ንግንድፍል‘ኣብዚ ኩሎም ወተሃደራት ተኣኪቦም ወጥሪ ሰፊኑሉ ዘሎ ህሞት እንታይ ደሊኻ መጺእካ’ ምስ በልኩዎ፡ ‘ዑመር እዛዝ ክረኽበካ ደልዩ ኣብታ ትራኸቡላ (ዓዲ ድርቂ) ይጽበየካ ኣሎ’ ኢሉኒ። ምሸት ንዑመር ምስ ረኸብኩዎ፡ መጀመርያ እቲ ዝተገብረ ስርሒት ዝያዳ ንሰላማዊ ህዝቢ ግዳይ ከም ዝገበረ ካልኣይ ድማ ኣነ ስለ ዝተፈለጥኩ ክጋደል ከም ዝወሰንኩ ገለጽኩሉ። ዑመር ግን ‘ኣነ ካብ ጎቦ ደብረሳላ ሓበሬታ መታን ክትህበኒ እናተሓባእኩ እዚ ኩሉ መንገዲ መጺአስ ከምዚ ክትብለኒ፧ መጀመርታ ስለምንታይ ዲኻ ኣቲኻ፧ ክትመወት እንዲኻ ኣቲኻ፡ ብክእለትካ ብመልሓስካ ጌርካ እንተወጻእካ ጽቡቕ፡ እንተተሓዝካ ከኣ ምእንቲ ሃገርካ ትመውት፡ ክሳብ ዝኣስሩኻ ግን ኣይትወጽእን ኢኻ ብ ምባል ከልኣኒ” ይብል። ድሕሪ ሰሙን ናይቲ ፍጻመ፡ ‘ኪዳነ ናብ ኣውራጃ ኣከለጉዛይ ተቐዪርካ’ ትብል ወረቐት መጽኣቶ። ‘ካብ ተሰነይ ትማሊ’ዶ ኣይኮንኩን ዝመጻእኩ’ እኳ እንተበለ ‘ትእዛዝ’ዩ’ ተባሂሉ ንዓዲቐይሕ ካብኡ ድማ ንሰገነይቲ ምስ ካልኦት ኣርባዕተ ጥርጡራት ፖሊስ ተጠረዘ። ድሕሪ ገለ ግዜ ድማ፡ ተኣሲሩ ካብ ሰገነይቲ ናብ ኣስመራ ተላእከ። “ኣብ ሽቓቕ ኣቲኻ ከምዚ ሸንካ ጥራሕ ኣይበሉኒን እምበር ብዙሕ ጭብጥታት ኣቕሪቦምለይ። ካብቲ ብዙሕ ግን ክልተ ነጥብታት ነቲ ክሲ ውድቂ ገይረንኦ። ቀዳመይቲ እቲ ‘ኪዳነ ምሳና እዩ’ ዝበለ ክሱስ ‘ኪዳነ ሓዳር የብሉን፡ ኩሉ ህይወቱ ንጀብሃ ምስራሕ ጥራሕ’ዩ’ ኢሉ ነይሩ። ኣነ ግን ኣብቲ ግዜ’ቲ ብዓል ሓዳርን ኣቦ ሰለስተን እየ ነይረ። ሓዳር ከም ዘለኒ ጭብጢ ኣቕሪበ ድማ ነቲ ዝምርምረኒ ዝነበረ ኮሎኔል ‘ሕጂ ንስኻ መታን ክትሓስም፡ ኮሎኔል እርዳቸው ምሳና’ዩ እንተበልኩ መንግስቲ ክትኣስረካ’ያ ማለት ድዩ፧’ ኢለዮ። ‘እዚ ሰብ’ዚ ንዓይ ከሕስም ኢሉ እዩ እምበር ኣይፈልጠንን’ዩ’ ብምባል ከኣ ክሒደ። ካልእ ‘ካብ ሱዳን ብዕረፍቲ ዝመጹ ሰለስተ ኤርትራውያን ዓስከር ሱዳን ኣባላት ጀብሃ ምስኦም ሻሂ ሰቲኻ’ ተባሂለ። ኣነ ድማ ‘እወ ሰትየ፡ እዞም ሰባት ኣባይ ኢዶም ሕሉፍ’ዩ፡ ካብ ተሰነይ ብስራሕ መንግስቲ ንሱዳን (ገበን ፈጺሞም ንዝሃደሙ ክደልዩ) ክንልኣኽ ከለና፡ መንግስትና ትህበና ገንዘብ እኹል ስለዘይነበረ፡ ንሶም እዮም ዘዛውሩኒ ዘብልዑንን ዘስትዩኒን ነይሮም። ኣጋጣሚ ሰበይተይ ከረን ስለዝነበረት እምበር ገዛ ወሲደ’ውን መምሳሕኩዎም። ክትፈልጥ ከኣ ሻሂ ጥራሕ ኣይኮንኩን ኣስትየዮም፡ እቲ ሓሳዊ ናትኩም ኣይረኣየናን እምበር ናብታ ዝበለጸት ቤት መግቢ ሸባኒ ወሲደ’ውን ኣምሲሐዮምየ’ ኢለዮ። . . . በዘን ክልተ ነጥብታት ከኣ እቲ ክሲ ፈሺሉ። ሽዑ መዓልቲ ኩሎም ኮሎኔላት ጀነራል ተድላ ዑቕቢት ከይተረፈ ‘ጀብሃ ሒዝና’ ኢሎም ተሓጒሶም ውጽኢት መርመራ ክጽበዩ ዝወዓሉ፡ ኮሎኔል እርዳቸው ‘ኩሉ ዝሰራሕናዮ ኪዳነ ፋሕ ኣቢሉዎ’ ኢሉዎም። ዘይርሰዓኒ ናጻ ምስ ተባሃልኩ፡ ጸሓፊ ናይ ጀነራል ተድላ ዝነበረ ተስፋይ ዝበሃል ወዲ፡ ‘ንስኻ እንተደኣ ናጻ ወጺእካ ኤርትራ ናጽነታ ክትወስድ’ያ ኢሉ፡ ኣብ’ቲ ኦፊስ ሓቚፉ ስዒሙኒ። ኩሉ’ቲ ኣነ ዝተኸሰስኩሉ ብእኡ ስለዝሓለፈ ይፈልጦ’ዩ። ኣነ ድማ ውዱብ ምዃኑ ስለ ዘይፈልጦ ግደፍ ከይተእስረኒ ሕጂ’ውን ኣነ ዝፈልጦ የብለይን ኢለዮ። እቶም ክልተ ክሱሳት ግን ዳሕራይ ብዘይገበሩዎ ናብ ኣቑርደት ተወሲዶም ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ተሓኒቖም።” ኪዳነ ካብ ማእሰርቲ’ኳ እንተድሓነ፡ ካብ ቦታ ናብ ቦታ እናተቐየረ፡ ክሳብ ዓሰብ ተንከራተተ። ኣብ ዝኸዶ ከኣ ምስ ጀብሃ ምትሕብባርን ብፖለቲካ ንዝተኣስሩ ምሕጋዝን ኣየቋረጸን። እቲ ጥርጣረ ኣብ ዝባኑ ስለዝነበረ ድማ፡ ንነዊሕ ዓመታት ኣገልጊሉ ከብቅዕ፡ ካብ መዓርግ ኮነ ዕብየት ርሱዕ ነበረ። ኣብ መጨረሽታ ግን ሜላ ምሂዙ። መኪና ተማሂሩ ኣውቲስታ ናይ ፖሊስ ኣምቡላንስ ኮነ። ኣቦይ ኪዳነ ኣብ መፋርቕ ሰብዓታት ስድራቤቱ ሒዙ ንሱዳን ተሰደ። ኣብ ሱዳን እውን ዝከኣሎ ዘበለ ንሰውራ የበርክት ነበረ። ካብቶም ምስኡ ተሪፎም ዝነበሩ ክልተ ደቁ ድማ፡ ኣሰር ዓበይቲ ኣሕዋቶም ስዒቦም ንሰውራ ተጸንበሩ። ኣቦይ ኪዳነ ኣብቲ ግዜ’ቲ፡ “ንደቀይ ጀርመን ናቶም ሳሕል’ዩ” ይብል ምንባሩ ፈለጥቱ የዘንትዉ። ኣብ1991፡ እታ ምስ ውሑዳት ብጾቱ ኮይኑ፡ ኣብ ጸልማት ዝረኣያ ጩራ ናጽነት፡ ድሕሪ ሰላሳ ዓመት መሊኣ በሪቓ። ድሕሪ ነጻነት፡ ንሱዳንን ኤርትራን እናተመላለሰ ህይወቱ ኣብ ዝመርሓሉ ዝነበረ፡ ብ1994 ነቲ ኣብ ግዜ ምጅማር ብረታዊ ቃልሲ፡ ምስ መሓመድ ሱሌማን እኩድ ኮይኖም ዝሰርሑዎ ስርሒት፡ ብሓባር ኮይኖም ጽሒፎም፡ ብድምጺ ሓፋሽ ከቃልሕዎ ብምሕሳብ ኩሉ እቲ ፖሊስ ከሎ መዓልታዊ ዝስንዶ ዝነበረ ዶክመንትታት ሒዙ ንሱዳን ከደ። እንተኾነ ዝምድና ሱዳንን ኤርትራን ተበላሽዩ ‘ሻዕብያ’ ኢኹም ተባሂሎም ንእሽቶ ወዱ ንኪዳነ ክእሰር ከሎ፡ ኩሉ ዶክመንትታት ኣቦይ ኪዳነ ከኣ ብጸጥታ ሱዳን ተቓጸለ። እዛ ፍጻመ’ዚኣ ነቦይ ኪዳነ ኣብ ህይወት ዘመኑ ኣዝየን ካብ ዘጉሃይኦ ፍ ጻ መታት ሓንቲ ነበረት። ኣቦይ ኪዳነ ህዳድ፡ ደቂ ህልዋትን ስዉኣትን ደቁ ርእዩ ብ27 ጥሪ 2021 ኣብ መበል 93 ዓመቱ ዓሪፉ። ኣብ ከረን መጋርሕ ድማ ሓመድ ኣዳም ለቢሱ። ኣቦይ ኪዳነ ወረጃን ለባምን፡ ኣብ ብዙሕ ጉዳያት ከኣ ኣላዪ ሽማግለ’ዩ ነይሩ። ብፍሉይ ካብ ዝልለየሉ ባህርያት ድማ ትብዓትን ሓቅነትን እዩ። ብዛዕባ ትብዓቱ፡ እቲ ኣብ ግዜ ምጅማር ብረታዊ ቃልስን ድሕሪኡን ዝነበረ ታሪኹ ስለዝገልጾ፡ ብዛዕባ ሓቅነቱ ክልተ ነጥብታት ክንጠቅስ። ኣብ2013 ተመራማሪ ታሪኽ ኣለምሰገድ ተስፋይ ‘ገለ ሰባት ኪዳነ ወረቐት ጽሒፉ ይህበና’ሞ ንሕና ድማ ንሓምድ እድሪስ ዓዋተ ናብታ ኣቐዲምና ምስኡ ዝተሰማማዕናላ ቦታ ነቐምጠሉ ነይርና ዝብሉ ኣለዉ’ ኢሉ ምስ ተወከሶ ‘ኣብ ኤርትራ ዘይተቓለሰ የለን። እዚ ግን ኣበርኪትና ወይ ተቓሊስና ንምባል እዩ እምበር፡ ኣነ ንሓምድ ብዘይካ ብመንገዲ መሓመድ ሱሌማን እኩድ (ክሳብ ሎሚ 2021 ብህይወት ዘሎ) ብኻልእ ብዝኾነ ሰብ ገይረ ሰዲደሉ ኣይፈልጥን’ ብምባል መልሲ ሃበ። ብዘይካ’ዚ፡ ብዙሓት ገዳይም ተጋደልቲ ከም ብዓል መሓመድ ዑመር ዓብደላ (ኣቡ ጥያራ) ከይተረፉ ኣብቲ ምስ ጀርመናዊ ተመራማሪ ጉንተር ሹሮደር ዝገበሩዎ ቃለ መጠየቓት፡ “ኪዳነ ህዳድ ዝበሃል ፖሊስ ዓርኩ ንሓምድ፡ ክኣስሩኻ ይደልዩ ስለዘለዉ ንበረኻ ውጻእ ኢሉዎ” ኢሎም የዘንትዉ እዮም። ኪዳነ ግን ከምኡ ኣይኮነን ብምባል ነቲ ሓበሬታ መኣረምታ ሂቡሉ እዩ። ኪዳነ፡ ዋላ ኩሉ ሰብ ገይርካዮ እንተበሎ ብዘይወዓሎ ዝንየት ሰብ ኣይነበረን። “ኣነ፡ ‘ዝተፈልጠ ምስጢር የለን፡ ናብራኻ ኣይትበትን፡ ህድእ በል’ ኢለዮ እምበር ውጻእ ኣይበልኩዎን። ኣነ ንባዕለይ ሓምድ በረኻ ከም ዝወጸ ኣብ በረኻ ከለኹ’የ ፈሊጠ” ብምባል ናይ ቅድም ፍልጠትና ኮነ ናይ ታሪኽ ጽሑፋትና ክንእርም ምዒዱ። ኣቦይ ኪዳነ ብዘይካ’ቲ ንሱ ዝተቓለሶን ደቁ ኣብ ቃልሲ ተሳቲፎም በጃ ንክኾኑ ዝተጻወቶ ተራን፡ በቲ ምስ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ዝነበሮ ጥቡቕ ዕርክነት ኣብ ታሪኽ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ዝነበረ ናይ ሓበሬታ ክፍተት ብምምላእ ዓቢ ውዕለት ገይሩ እዩ። ዛንታ ኣቦታት ሰውራ ዝኾኑ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ ይኹን ኪዳነ ህዳድ ከኣ ወትሩ ክዝከር ክነብር’ዩ። #Eritrea መወከሲ 1. መጽሓፍ ሓምድ እድሪስ ዓዋተ 1915-1962 ብሃይለስላሰ ወልዱ 2. ቃለ መጠይቕ ኪዳነ ህዳድ 2006 (ከረን) ብጋዜጠኛ ኢሳቕ መሓሪ 3. ቃለ መጠይቕ ኪዳነ ህዳድ 2013 (ከረን) ብኣለምሰገድ ተስፋይ 4. ቃለ መጠይቕ ኪዳነ ህዳድ 2018 ( ከረን) ብነጸረኣብ ኣዛዚ 5. ቃለ መጠይቕ መሓመድ ሱሌማን እኩድ 2018 (ግርባ- ሱዳን) ብነጸረኣብ ኣዛዚ