Paul Ricoeur, İmgelem Dersleri’nde Aristoteles, Pascal, Spinoza, Hume ve Kant’tan başlayıp Ryle, Wittgenstein, Husserl ve Sartre’a uzanan bir tartışma yürütür ve “yeniden üretici hayal gücü” ile “üretici hayal gücü” arasında bir ayrıma gider.
Yanımızda olmayan bir arkadaşımızın yüzünü zihnimizde canlandırdığımızda, imge zaten bildiğimiz bir kişiye dayanır. Oysa bir metaforu anlamak, bir resmin açtığı bakış açısından dünyaya bakmak veya bilimsel bir model geliştirmek, mevcut kavrayışımızı değiştirebilir. Paul Ricoeur’e göre felsefe geleneğinin hayal gücünü açıklarken ilk türden örneklere ağırlık vermek bu yaratıcı işlevi yeterince görmeyi engelleyecektir.
Ricoeur, İmgelem Dersleri’nde kendi yaklaşımını şiir, resim ve bilimsel modeller üzerinden geliştirir. Metaforlar, sözcükler arasında yeni ilişkiler kurmamızı; resimler, gündelik bakışta kaçırdığımız nitelikleri görmemizi; bilimsel modeller ise yeni olguları kavramamızı sağlayabilir. Tam da bu nedenle “kurmaca”, edebî bir türden daha geniş bir anlam taşır.
Ricoeur, kitapta, var olanı doğrudan kopyalamayan bir tasarımın gerçeklik hakkında nasıl bir şey söyleyebildiğini araştırıyor. Hayal gücünün bu keşfetme gücünü açıklıyor ve buradan hareketle gerçeklik ve hakikat anlayışımızı yeniden düşünmeye davet ediyor.
📚
Bugün bize gelenlerde Lafcadio Hearn’dan Bazı Çin Hayaletleri var. Mihriban Ketencioğlu’nun Türkçeye kazandırdığı eser @ketebe tarafından neşredildi.
✍️
“Jorge Luis Borges’in ‘Lafcadio Hearn’ün kitaplarını okudum ve onun edebî evreninde bulundum. Beni çok etkilediler, özellikle de çok güzel bir başlığa sahip olan bir tanesi: Bazı Çin Hayaletleri. Sanırım güç ‘bazı’ kelimesinde yatıyor; zira ‘Çin hayaletleri’ bizi etkilemek zorunda değildir. ‘Bazı’ kelimesi onları hem daha kesin hem de bir o kadar uzak kılıyor.’ dediği, ilk kez 1887 yılında yayımlanan ve Lafcadio Hearn imzası taşıyan Bazı Çin Hayaletleri, yazarın klasik Çin folklorundan, mitolojisinden ve efsanelerinden derleyip kendine has masalsı ve melankolik üslubuyla kaleme aldığı altı kısa hikâyeden oluşuyor. Hearn, ifritlerin, goblinlerin, ejderhaların ve ruhların mesken tuttuğu Doğu mistisizminin kapılarını aralıyor. Hayalet hikâyeleri yalnızca gıcırtılı Viktorya dönemi otellerinin veya ortaçağ saraylarının tekelinde değildir. Bu büyüleyici sayfalar, Batı’daki klasik korku kalıplarının ötesine geçer. Hayaletler korkutucu varlıklar değil; fedakârlığın, derin tutkuların, sanatsal yaratımın ve karmik kaderin birer parçasıdır. The New York Times tarafından “tasvirlerindeki görkem” nedeniyle övgüyle karşılanan Bazı Çin Hayaletleri, okuru yalnızca masalsı bir yolculuğa değil, yaşayanlar ile ölüler arasındaki perdenin kalktığı kadim bir evrene davet ediyor.”
📚YENİ / Transhümanist Hareket
Transhümanist Hareket, biyolojiyi bir mühendislik sorunu olarak görerek yaşlılık, hastalık ve ölüm gibi sınırları aşmayı hedefleyen düşüncenin vaatlerini ve altındaki varsayımları masaya yatırıyor. Francesco Paolo Adorno, Bacon’dan Esfandiary’ye uzanan soyağacını izleyerek özgürleştirmek iddiasıyla yola çıkan bu akımın, ilerleme kisvesi altında nasıl gönüllü bir tahakküm aracına dönüştüğünü anlatıyor.
Daha çok "Yüzyıllık Yalnızlık" üzerinden ilerlemiş ama sohbetin saptığı yan yollar çok keyifli ve ufuk açıcı. Yazarlık, yazarın toplumsal anlamı, politika, yerellik/evrensellik vs. gibi pek çok konuya girilmiş. Tavsiye ederim meraklısına...
📚 İki Yalnızlık, Marquez & Llosa.
📚YENİ / Canavar
Canavar, Truva efsanesini modern dünyanın korkularıyla yeniden kurarak iktidarın, ihanetin ve korkunun değişen yüzlerini gözler önüne seriyor. İsmail Kadare, genç bir felsefe öğrencisinin Truva’nın yıkılışına dair yürüttüğü soruşturmayı Arnavutluk’un siyasi gerilimleriyle harmanlayarak mitoloji ile modern zamanları aynı tekinsiz sahnede buluşturuyor.
#Yeni / Bir şehrin ufkunda yıllardır bekleyen tuhaf bir karaltı: Tahta At. Rüzgârın, yağmurun ve zamanın yavaş yavaş kemirdiği bu devasa gövdenin içinde kimler saklanıyor? İsmail Kadare, Canavar'da üç bin yıllık Truva efsanesini modern dünyanın korkularıyla yeniden kuruyor. Arnavutluk'un siyasi gerilimlerinin gölgesinde filizlenen bir aşk, geçmişin karanlıklarından uzanan tehditlerle kuşatılıyor. Genç bir felsefe öğrencisinin Truva'nın yıkılışına dair yürüttüğü soruşturma, giderek tarihin, mitolojinin ve insan zihninin karanlık dehlizlerine açılıyor. Homeros'un anlattıkları yeniden sorgulanırken kahramanlarla hainler, âşıklarla katiller, mitolojik figürlerle modern zamanların insanları aynı tekinsiz sahnede buluşuyor. Kadare, zamanın birbirine uzak katmanlarını iç içe geçirerek iktidarın, ihanetin ve korkunun değişen yüzlerini açığa çıkarıyor. Canavar, çağlar boyunca şehirlerin kapısında bekleyen tehdidin, insanın zihninde çoktan kendine bir yer bulmuş olabileceğini fısıldayan sarsıcı bir roman.
İsmail Kadare, Canavar, çev. Ece Dillioğlu, @ketebe
Edebiyat tarihinin en tekinsiz ve büyülü seslerinden biri... Edgar Allan Poe, kalemiyle insan ruhunun kuytularına iniyor; ölüm, delilik, intikam ve kaybın sınırlarında dolaşırken öykülerini okuyucusunu hiç bırakmayan bir gerilimle örüyor. Gotik atmosferin ustası, modern korku ve dedektif edebiyatının mimarı Poe, hikâye anlatıcılığına yön vermiş, benzersiz bir iz bıraktı.
William Shakespeare’in oyunları ise yazılışlarından dört asır sonra bile bilinçdışı arzuların, pişmanlıkların, derin ıstırapların, mübalağalı sevinçlerin ve türlü çelişkilerin kesiştiği dünyalarımızda yankı bulmaya devam ediyor.
“Bir şey gördüğümüzde, genelde bir şey kazandığımız hissine kapılırız. Fakat görünürün kipi kaçınılmaz bir hal alır; yani bir varlık meselesine yazgılıdır. Bu da görmek, bir şeyin ister istemez elimizden kaçıp gittiğini hissetmek demek olduğunda yaşanır; başka bir deyişle: Görmek kaybetmek demek olduğunda. Bütün mesele budur.”
(Georges Didi-Huberman, Bizim Gördüklerimiz Bize Bakarlar)
📚YENİ / Hükümdarların Yolu
Hükümdarların Yolu, Dunhuang’daki kütüphane mağarasından gün yüzüne çıkarılan belgelerden hareketle İpek Yolu’nu ticaretin ötesine taşıyarak elçilerin, hediyelerin ve yolların ördüğü büyük bir iletişim ağı olarak yeniden yorumluyor. Xin Wen, imparatorlukların parçalandığı dönemlerde Çin ile Orta Asya arasındaki ilişkilerin zayıfladığına dair yerleşik kabulleri sorgularken; hediyelerin, haberlerin ve diplomatik seyahatlerin izini sürüyor.
📚
Bugün bize gelenlerde Georges Didi-Huberman’dan Bizim Gördüklerimiz Bize Bakarlar var. Adem Beyaz’ın Türkçeye kazandırdığı eser @ketebe tarafından neşredildi.
✍️
“Gördüğümüz şey yalnızca önümüzde duran bir nesne değildir, onun içinde bize bakan bir şey vardır. Bu yüzden görme eylemi ikiye yarılır ve bu yarılma kaçınılmazdır. Gördüğümüz şeyi bize bakan şeyden koparıp ayırır. Georges Didi-Huberman bu kitapta görmenin paradoksunu ele alır. İnanç ve totoloji ikilemini aşar. Minimalist heykelin basit hacimlerini inceler. Donald Judd, Robert Morris ve Tony Smith’in eserlerine bakar. Bu eserler sadece geometrik birer nesne değildir. Siyah bir küp bize bakar. Boşluğu, kaybı ve ölümü gösterir. Görme eylemi insan bedenlerinin hacmine çarpar. Görmek, kaybetmek demektir. Sanat imgeleri çifte bir mesafe yaratır. Bu mesafe aura niteliğindedir. Walter Benjamin’in diyalektik imgesi burada yeniden okunur. Mezarın hacminden minimalizmin küplerine, Freud’un makarasından Benjamin’in aurasına ve Kafka’nın kapısına uzanan bu kitap görselin diyalektiğidir. Apaçıklıkların oyununu bozar. Antropomorfizm, geometri ve tekinsizlik üzerine bir araştırmadır. Görünürün kaçınılmaz kipi üzerine yazılmış çarpıcı bir metindir. Kısacası, çağdaş sanat kuramının kurucu metinlerinden biridir.”
📚YENİ / Edgar Allan Poe-Bütün Öyküleri ve Şiirleri
Edgar Allan Poe, Bütün Öyküleri ve Şiirleri; ölüm, delilik ve kaybın sınırlarında dolaşan atmosferiyle insan ruhunun kuytularına inen gotik öyküleri ve unutulmaz şiirleri bir araya getiriyor. Modern korku ve dedektif edebiyatının mimarı olan yazarın bu özel baskısı, Selma Aksoy Türköz'in çevirisiyle ve Charles Baudelaire’in önsözüyle sunuluyor.
“Çünkü Poe’nun sanatı; dehşet ile güzelliğin, mantık ile hudut tanımaz deliliğin kusursuz birleşiminden başka bir şey değildir.”
#Yeni / Kritias Okur bu kitapta ne bulacak? Önce Atlantis’i. Herakles sütunlarının ötesindeki, Poseidon’un soyundan gelen on kralın yönettiği, başkenti iç içe deniz ve toprak halkalarıyla çevrili, surları dağ bakırıyla parıldayan o adayı. Sonra da dokuz bin yıl önce bu güce karşı duran kadim Atina’yı. Kritias, Timaios’un devamıdır. Timaios evrenin oluşunu anlatıp sözü Kritias’a bırakır. Kritias da Sokrates’in bir gün önce anlattığı ideal kenti tarihe, bir savaşın ortasına taşır. Bu kent Devlet’te kurulan kenti andırdığından, gelenek Timaios ile Kritias’ı Devlet’teki konuşmanın ertesi gününe yerleştirir ve onun devamı olarak okur. Anlatı, Zeus’un tanrıları toplayıp söze başladığı yerde yarım kalır. Okur bu kitapta Platon’un belki de en çok merak uyandıran suskunluğunu da bulacak.
Platon, Kritias, çev. Yasin Gurur Sev, @ketebe
“Tarihselciliğin özü, tarihteki insani güçlere dair genelleştirici bir bakış yerine bireyselleştirici bir gözlem sürecinin ikame edilmesidir.”
Modern düşünce tarihçiliğinin kurucu isimlerinden Friedrich Meinecke, Tarihselciliğin Doğuşu’nda insanları, toplumları ve kültürleri kendi tarihsel gelişimleri ve özgüllükleri içinde kavrayan düşünce biçiminin Avrupa Aydınlanması’nda nasıl filizlendiğini ve Möser, Herder ve Goethe’nin düşüncesinde nasıl şekillendiğini anlatıyor.
Gazzâlî, recâ ve havf kavramlarının mahiyetini, sebeplerini ve derecelerini ele alırken hangi durumlarda hangi hâlin öne çıkması gerektiğini tartışıyor. Ümit ile korkuyu birbirini dışlayan zıt duygular değil, insanı aynı istikamete yönelten iki tamamlayıcı kuvvet olarak değerlendiriyor:
Âyetler, hadisler ve sûfîlerin hâlleriyle zenginleşen bu derinlikli tahlil, rahmete güven ile sorumluluk bilinci arasındaki hassas dengeyi araştıran bir kalp terbiyesi rehberine dönüşüyor.
“Arada İsmet’le telefonlaşıyoruz. Ne garip, kendimi aynı frekansta hissettiğim tek insan o!”
Türk sineması ve düşünce hayatında kendine mahsus bir yere sahip olan Ayşe Şasa, Sana Anlatacak Fantastik Şeylerim Olacak’ta, kimi zaman hayatta olmayan dostlarına, kimi zaman yakın arkadaşlarına, kimi zaman da Türk düşünce ve edebiyatının önemli isimlerine sesleniyor.
Kemal Tahir’den Orhan Pamuk’a, Yavuz Turgul’dan Şerif Mardin’e ve isimsiz dostlara uzanan bu mektuplarda Şasa; sanat, edebiyat, sinema, tasavvuf, modernleşme, hafıza ve insanın iç yolculuğu üzerine düşüncelerini paylaşırken, kendi manevi serüveninin de izlerini sürüyor.