lozo

[Jak. 🌎🇲🇳🇺🇸🇺🇦🇪🇺🇨🇳 @BaatarBatjargal]

МАН ялаагүй 10 жилийн өмнө бид махаа 5500 аар авч шатахуунаа бид 2000 аар хийдэг байв. МАН ялсан 10 жилийн дараа Махаа бид 35000 авч, шатахуунаа бид 50.000 очерлон авдаг болов.

[П. Цэнгүүн @p_tsenguun]

М. Фридман: "Мөнгөний бодлого бол зээлийн хүүний тухай бус мөнгөний нийлүүлэлтийн өсөлтийн тухай юм."
Монгол банкны бодлогын хүү 13%, харин М2-н өсөлт 21%.
12 сард болох хурлаараа нэмээд 15% болгосон ч нэмэргүй байдалтай. Юмны үнэ дээшээ бүр дээшээ

[П. Цэнгүүн @p_tsenguun]

Инфляцийг зогсоох ганц л арга замтай. Монгол банкны мөнгөний нийлүүлэлт, төгрөг нэмж хэвлэхийг зогсоох.

[Tayar @tayar_bayar]

Монголд ипотекийн зээл аваагүй, төрийн тендерт оролцдоггүй энгийн нэг багш эсвэл эмч дэлгүүрээс мах, ус авахдаа бусдын авсан, зах зээл дээр баймгүй хямд зээлийн хүүгийн зөрүүг цалингийнхаа худалдан авах чадвараар бодитой төлөөд явж байна гэсэн үг. Энгүүнээр хэлбэл, бид баячуудын авсан зээлийн хүүгийн талаас илүүг нь төлөхийн төлөө чардайж явна.
https://t.co/DDWkt3dQjT

[Erik Solheim @ErikSolheim]

China develops the electro stat, the US the petro state. We all know who is winning.

China now generates 45% more electricity than the US and EU combined.

When the world is facing the warmest temperatures in modern times and forest fires are devastating in Europe and America and the closure of the Strait of Hormuz puts energy security front and center - China is the future, the US is the past.

Fortunately the US historically has shown a remarkable ability to course correct when heading the wrong way. I am confident we will see the US bouncing back

China and the US use electricity very differently. The US consumes most of its electricity in the residential and commercial sectors, while China uses much more for industry. China's industrial electricity use is now higher than the US even on a per-person basis.

Electricity output is a fairly good proxy for industrial capacity.

This put China ahead in the race for leadership in AI, advanced manufacturing, robotics and everything that depends on access to abundant electricity.

[Enkhmanal 🟠 @Enkhmanal]

🚨 “ЛИКВИДИТИ ПҮҮЛ” ГЭДЭГ ҮГ ӨӨРӨӨ БАТАЛГАА БИШ

АНУ-ын SEC болон CFTC нь Goliath Ventures, үүсгэн байгуулагч Christopher Delgado нарт холбогдох иргэний хэрэг үүсгэснээ 8-р сарын 11–12-нд мэдээллээ. Зохицуулагчдын тайлбараар хөрөнгө оруулагчдад Bitcoin, Ether-ийг төвлөрсөн бус биржийн liquidity pool-д байршуулж, сар бүрийн өгөөж авна гэж амласан байна. ⚖️

Гэхдээ эндээс авч болох хамгийн чухал сургамж нь нэр томьёонд биш, мөнгөний урсгалд бий. Хэрэв “өгөөж” нь бодит арилжаа, шимтгэлээс бус шинэ оролцогчдын оруулсан хөрөнгөөс гарч байвал систем гаднаасаа ажиллаж буй мэт харагдавч дотроосоо тасралтгүй шинэ мөнгө шаарддаг. 🔍

АНУ-ын Хууль зүйн яамны хэрэгт 2023 оны 1-р сараас 2026 оны 1-р сарын хооронд дор хаяж 328 сая ам.доллар татсан гэж мэдэгдсэн; төлбөрүүдийн ихэнхийг өмнөх хөрөнгө оруулагчдад буцаан өгсөн гэх үндэслэл танилцуулжээ. Энэ нь шүүхийн эцсийн шийдвэр биш бөгөөд буруутай эсэхийг шүүх тогтооно. 🏛️

Криптод “pool”, “yield”, “баталгаатай сар бүрийн өгөөж” гэсэн үгс нь өөрөө шалгалт биш. Хөрөнгө хаана хадгалагдаж, ямар гүйлгээнээс орлого үүсэж, бие даасан аудит юу харуулж байгааг тусад нь нягтлах хэрэгтэй. 🧭

🚀 Дараагийн 10х арилжааг Мөлжүүртэйгээс! 🔥 Бүртгүүлээд нэг сарын үнэгүй эрх 🎁, 25%-ын хөнгөлөлтөө аваарай
https://t.co/IDNHOx5orM

[П. Цэнгүүн @p_tsenguun]

Монголбанк бодлогын хүүг 0,5 нэгжээр өсгөж 12,5%т хүргэв.

Нийт зээлийн 1/3 буюу 16ихнаяд гаруй ₮ нь давуу эрхтнүүдэд олгодог хөнгөлөлттэй болон ипотекийн зээл байхад бодлогын хүүг өсгөх нь инфляцид ямар ч үр нөлөө үзүүлэхгүй. Бодлогын хүүг өсгөснөөр жирийн арилжааны болон ББСБ, апп-н өндөр хүүтэй зээлийн хүү өснө, зээл олголт багасана. Гэтэл төсвөөс "төр даана" гэх асар их хэмжээний хөнгөлөлттэй зээлүүд хэвийн үргэлжүүлсээр байх болно. Эдгээр төртэй сүлбэлддэг хөнгөлөлттэй зээлүүд хөрөнгийн буруу байршуулалт, алдаатай хөрөнгө оруулалтууд л чухам инфляцыг өсгөж, эдийн засгийг зогсонги байдалд оруулж байгааг Монголбанк харахгүй, ойлгохгүй, мэдэхгүй явна. Яая гэхэв. Улам л хүчтэй унах нь.

[Сарнай @econsarnai]

"Foreign Affairs" сэтгүүлд нийтлэгдсэн, Ойрх Дорнодын тогтворгүй байдлын үндсэн шалтгааныг түүхэн болон өнөөгийн үйл явцтай уялдуулан тайлбарласан нэгэн сонирхолтой нийтлэлийг та бүхэнд хүргэж байна.

Эзэнт гүрний дараах дэг журам: Ойрх Дорнодын тогтворгүй байдлын уг сурвалж - Роберт Д. Каплан

Эзэнт гүрний түүх нь өөртөө багагүй төөрөгдлийг агуулж байдаг. Олон хүний ойлголтоор энэ нь хөгжиж буй ертөнцийн ихэнх хэсгийг захирч байсан Европын ноёрхолтой холбогдох бөгөөд Барууны нэр хүндэд арилшгүй хар толбо үлдээсэн гэж үздэг.Гэвч эзэнт гүрэн гэдэг гагцхүү барууных гэлтгүй өөр олон хэлбэрээр, нэн ялангуяа Ойрх Дорнодод оршин тогтносоор ирсэн юм. Долдугаар зуунд Дамаск хотноо үндэслэгдсэн Умайядын угсаанаас эхлээд хэд хэдэн лалын халифт улсууд Газар дундын тэнгисийг дамнасан өргөн уудам нутгийг эрхшээлдээ оруулж байжээ. Дараагийн зуунуудад тэдний халааг Балканы хойг хүртэл ноёрхлоо тогтоосон Османчууд болон арван есдүгээр зуунд Персийн булангаас Иран, Пакистаны зарим хэсэг, цаашлаад лалын шашинт Зүүн Африк хүртэл хүрээгээ тэлсэн Оманы Султант улс залгамжлан авсан юм. Эзэнт гүрний түүхийн хожуу үе шатанд л европчууд энэхүү түүхийн чухал хэсэг болсон билээ.

Ойрх Дорнод даяарх эзэнт гүрний энэхүү олон янзын туршлага нь Европ дахь шиг үндэстэн-улсуудын хөгжилд саад болж, улмаар тус бүс нутагт тогтвортой байдал дутагдах шалтгаан болжээ. Чухамдаа, Ойрх Дорнодын олон дэглэмийн хувьд хамгийн бага албадлагаар зохистой хэмжээний дэг журмыг хэрхэн баталгаажуулах вэ гэдэг асуудал өнөө хэр шийдэгдээгүй л байна.

Гэвч орчин үеийн хүмүүсийн сэтгэл зүйд хэчнээн түгшүүртэй санагдсан ч, сүүлийн хэдэн арван жилд Ойрх Дорнодод үүссэн хүчирхийлэл, тогтворгүй байдлын нэг гол шалтгаан нь орчин үеийн түүхэнд анх удаа тус бүс нутагт эзэнт гүрний тогтоосон ямар ч дэг журам байхгүйд оршиж байна. Ардчилал өнөөг хүртэл үндэслэж чадахгүй байгаа нь (Тунис зэрэг тодорхой хэмжээний найдвар төрүүлж байсан орнуудад хүртэл) эзэнт гүрний ноёрхлын сулруулагч өвийн илрэл юм. Эзэнт гүрэн нь дэг журмыг тогтоох таагүй боловч бат бөх шийдлийг санал болгосноороо өөр бусад гарцууд үндэслэхэд саад учруулж иржээ.

Эзэнт гүрнүүд ямар нэгэн хэлбэрээр дэлхийн түүхэнд (ялангуяа Ойрх Дорнодын түүхэнд) эртний үеэс орчин үеийг хүртэл ноёрхож ирсэн гэх гунигтай боловч үгүйсгэж үл болох бодит байдал бий. Учир нь эдгээр нь харьцангуй утгаараа улс төр, газар зүйн зохион байгуулалтын хамгийн бодитой бөгөөд тодорхой хэрэгслийг санал болгодог байв. Эзэнт гүрнүүд мөхөхдөө эмх замбараагүй байдлыг үлдээж болох ч, эмх замбараагүй байдлыг шийдвэрлэх гарц болон мандан бадардаг байсан билээ.

ЭМХ ЗАМБАРААГҮЙ БАЙДАЛ (OUT OF ORDER)
Олон зууны турш Ойрх Дорнод дахь Исламын алтан үе нь эзэнт гүрний шинжтэй байв. Энэхүү түүх гол төлөв Умайяд болон Аббасидын халифт улсууд, мөн Фатимид, Хафсидын үед өрнөжээ. Монголын эзэнт гүрэн хэмжээлшгүй харгис хэрцгий байж болох ч, монголчууд голчлон Аббасид, Хорезм, Болгар, Сүн зэрэг бусад эзэнт гүрнүүдийг эрхшээлдээ оруулж, устгасан байдаг. Ойрх Дорнод болон Балканы хойг дахь Османы эзэнт гүрэн, Төв Европ дахь Габсбургийн эзэнт гүрэн нь еврейчүүд болон бусад цөөнхүүдийг тухайн цаг үеийнхээ хамгийн соён гэгээрсэн үнэт зүйлстэй нийцүүлэн нээлттэйгээр хамгаалж байлаа. Армяны хоморголон устгах ажиллагаа нь Османы эзэнт гүрэн тус бүс нутгийг бүрэн захирч байх үед биш, харин Залуу Туркийн үндсэрхэг үзэлтнүүд эзэнт гүрнийг орлож байх шилжилтийн үед гарсан юм. Космополит шинж чанартай олон үндэстний империализмаас илүүтэйгээр нэг үндэстний национализм нь үндэсний цөөнхүүдэд хамаагүй илүү үхэл хагацал дагуулсан байдаг.

Алжираас Ирак хүртэлх Ойрх Дорнодыг 400 жилийн турш захирсан Османы эзэнт гүрэн Дэлхийн I дайны дараа задран унав. 1862 онд Османы Гадаад хэргийн сайд Али Паша нэгэн захидалдаа "Хэрэв османчууд хэзээ нэгэн цагт үндэсний хүсэл эрмэлзэлд бууж өгөхөд хүрвэл багахан тогтвортой байдлыг бий болгохын тулд л нэг бүтэн зуун болон цусан далай хэрэгтэй болно" хэмээн зөгнөн сануулж байжээ. Чухамдаа Османы эзэнт гүрэн мөхсөнөөс хойш бүтэн зуун гаруй өнгөрсөн ч Ойрх Дорнод уг эзэнт гүрний тогтоож байсан дэг журмыг орлох хангалттай хувилбарыг олоогүй л байна.

Дэлхийн II дайн дуусах хүртэл Британи, Францын эзэнт гүрний мандатын эрх баригчид Ливанаас Ирак хүртэлх Левант болон Үржил шимт хавирган сар (Fertile Crescent)-ын улсуудыг удирдаж байв. Дараа нь, Хүйтэн дайны үед АНУ, ЗХУ хоёр хоёул хүчний динамик болон Ойрх Дорнодын дэглэмүүдэд үзүүлэх нөлөөллийнхөө хувьд эзэнт гүрний шинжтэй байсан юм. АНУ нь Израил болон Хойд Африк, Арабын хойгийн монархи (хаант) улсуудтай де-факто эвсэл байгуулсан бол; ЗХУ нь Алжир, Насерийн Египет, Өмнөд Йемен болон Москвагийн коммунист шугамтай нэгдсэн болон таатай ханддаг бусад орнуудыг дэмжиж байв.

1991 онд ЗХУ задарч, бүс нутагт нөлөөгөө тогтоох АНУ-ын чадавх 2003 онд Ирак руу довтолсноос хойш тасралтгүй буурсаар ирэв. Харамсалтай нь, ямар нэг хэлбэрээр эзэнт гүрэн байхгүй болсноор тус бүс нутаг Ливи, Сири, Йемен зэрэг улсуудын дэглэм нурж, тогтворгүйжин, аажмаар үймээн самууны үе рүү орсон. Тухайлбал, Арабын хавар нь зөвхөн ардчиллыг хүсэмжлэх хүсэл биш, харин хуучирсан, авлигад идэгдсэн дарангуйллын дэглэмийг эсэргүүцсэн хэрэг болохыг харуулсан билээ. Товчхондоо, ямар нэг хэмжээний эзэнт гүрний нөлөөгүйгээр Ойрх Дорнод, тэр дундаа Арабын ертөнц Араб судлаач Тим Макинтош-Смитийн бичсэнчлэн "хагарал хуваагдал руу тэмүүлэх... задралын хандлага"-ыг байнга илтгэсээр ирсэн.

МУУ НӨЛӨӨ (BAD INFLUENCE)
Эзэнт гүрнүүд Ойрх Дорнодод тодорхой хэмжээний дэг журам, тогтвортой байдлыг авчирсан гэх санаа нь өнөөгийн олон судалгаа, сэтгүүл зүйтэй зөрчилддөг. Нийтлэг үзлээр бол бүс нутгийн тогтворгүй байдлын шалтгаан нь эзэнт гүрэн бус харин ардчилал дутмаг байгаатай холбоотой. Энэ байр суурийг ойлгож болно. Орчин үеийн Европын колоничлолын туршлага олон оронд шинэхэн хэвээр байгаа тул судлаачид, сурвалжлагчид Британи, Франц болон бусад Европын гүрнүүдийн Ойрх Дорнод, Африк болон бусад газарт үйлдсэн гэмт хэргүүдэд анхаарлаа хандуулсаар байна. Бид колоничлолын дараах наманчлал, ревизионизмын эрин үед амьдарч байгаа тул өнгөрсөн зуунууд дахь Европын гүрнүүдийн буруутай үйлдлүүд тодхон харагдах нь жам ёсны хэрэг. Гол сорилт бол эдгээр буруутай үйлдлүүдийг үл тоомсорлохгүйгээр тэдгээрийг даван гарах явдал юм.

Энэ нь Ойрх Дорнод дахь Европын гүрнүүдийн үйлдэл гэм зэмгүй байсан гэсэн үг огт биш, харин ч эсрэгээрээ. Өнөөдөр бүс нутгийн хамгийн тогтворгүй хэсгүүд нь Европын колоничлолын хамгийн тод ул мөрийг тээж буй газрууд юм. Жишээлбэл, Левантын бүхэлдээ хиймэл хил хязгаарыг Дэлхийн I дайны дараа Их Британи, Франц улсууд зурсан. Тиймээс орчин үеийн Сири, Иракийн хил хязгаар нь хатуу тогтоосон газар нутгийн хязгааргүйгээр удаан хугацаанд оршин тогтнож ирсэн уламжлалт нийгмийнхээ уг чанарыг тусгаж чаддаггүй. Британи, Францын империалистууд хэсэгчлэн эзгүй цөлийн ландшафтад дэг журам тогтоохыг оролдохдоо нэгдмэл байх ёстой байсан зүйлсийг орчин үеийн улсууд болгон хуваасан. Хорьдугаар зууны сэхээтэн, Ойрх Дорнод судлаач Эли Кедури үүнийг ёжлон: "Өмнө нь ямар ч хил хязгаар байгаагүй газарт гэнэт бий болсон хил хязгаар хиймэлээс өөр ямар байх билээ?" хэмээн тэмдэглэжээ.

Үнэхээр ч, хорьдугаар зууны хоёрдугаар хагаст Сирид, ялангуяа Иракт бий болсон харгис Baathist намын улсуудыг Европын эзэнт гүрнүүд л хэлбэржүүлсэн. 2003 онд АНУ Ирак руу довтлоход үр дүнд нь эмх замбараагүй байдал бий болсон бол, 2011 онд Сирийн хэрэгт хөндлөнгөөс оролцоогүйн үр дүн ч бас л эмх замбараагүй байдал байлаа. Улс орнуудад болж өнгөрсөн үйл явдлуудад олон хүн АНУ-ын бодлогыг буруутгадаг хэдий ч тохиолдол бүрд үйл явдлыг өдөөгч адилхан чухал хүчин зүйл нь Baathism буюу Арабын үндсэрхэг үзэл болон Дорнод блокийн хэв маягтай социализмын үхэл дагуулсан холимог өв байсан юм. Үүнийг 1930-аад оны фашист эрин үед Европын нөлөөн дор Дамаскийн дундаж давхаргын хоёр гишүүн (нэг нь Христ, нөгөө нь Лалын шашинт) Мишель Афлак, Салах ал-Дин Битар нар сэдэж бүтээжээ. Учир нь Ойрх Дорнодыг бүх бүс нутгийн хамгийн тогтворгүй нь болгосон зүйл нь зөвхөн колоничлол бус, бас хорьдугаар зууны эхэн үеийн Европын аюултай үзэл суртлууд байсан юм.

Османы эзэнт гүрэн задран унаснаас хойших Ойрх Дорнодын эмгэнэл нь Ойрх Дорнод өөрөөсөө гадна Барууны тус бүс нутагтай хийсэн динамик харилцан үйлчлэлтэй ихээхэн холбоотой юм.Ойрх Дорнодын түүхийн орчин цагийн хамгийн агуу судлаач (түүхч) хэмээн тооцогддог Маршалл Ходжсон "Антиколониализм, үндсэрхэг үзэл, шашны хэт туйлшралаар илрэн гарч буй Исламын ертөнцийн 'суурь дургүйцэл хийгээд хямрал' нь эцсийн дүндээ хил хязгаарт нь тулж ирж заналхийлсэн аж үйлдвэржсэн болон аж үйлдвэржилтийн дараах ертөнцтэй илүү нягт харилцах болсны хариу үйлдэл байв. Харин Барууны империализм нь үүний зүй ёсны үр дагавар байсан юм." хэмээн бичжээ.

Мэдээж хэрэг, Европ, АНУ ийм хариу үйлдэл бий болгохыг зориогүй. Гэвч Барууны үзэл санаа, технологийн салбар дахь динамик байдал нь хуучин Османы эзэнт гүрний нутаг дэвсгэрийг бүрхэн авч, хүчээр орчин үеийн болгож, империализмын сөрөг үр дагаврыг улам бүр нэмэгдүүлэв. Ийнхүү марксизм, нацизм, үндсэрхэг үзэл зэрэг орчин үеийн Баруунаас эх сурвалжтай үзэл санаанууд нь Ойрх Дорнод, Европт амьдарч буй Арабын сэхээтнүүдэд нөлөөлж, Сири дэх эцэг хүү Ассад, Ирак дахь Саддам Хуссейний дэглэмийг бий болгох зураг төслийг гаргаж өгсөн. Эдгээр сүйрсэн улс орнуудад задлан шинжилгээ хийвэл зөвхөн дотоодын бус, мөн Барууны "патоген" (өвчин үүсгэгч)-ийг ч олж харах болно. Нэгэн цагт Ойрх Дорнодыг тогтворжуулж байсан эзэнт гүрэн хожим нь шууд бусаар түүнийг тогтворгүй болгожээ.

Сирийн жишээ: 1946-1970 оны хооронд тус улсад 21 удаа төр зсгийн өөрчлөлт гарсан бөгөөд бараг бүгд хууль бус замаар, тэр дундаа 10 удаа цэргийн эргэлтээр гарч байжээ. 1970 оны 11-р сард Baathist агаарын цэргийн хүчний генерал, Шийтүүдтэй төстэй Исламын салбар болох Алавит шашны урсгалын төлөөлөгч Хафез аль-Ассад тайван бөгөөд цус урсгаагүй эргэлтээр эрх мэдлийг гартаа авч түүнийгээ "залруулах хөдөлгөөн" хэмээн нэрлэв. Ассад 30 жилийн дараа жам ёсоороо нас барах хүртлээ засагласан юм. Тэрээр орчин үеийн Ойрх Дорнодын түүхэн дэх дутуу үнэлэгдсэн боловч хамгийн түүхэн хүмүүсийн нэг болохоо батлан харуулж, Арабын ертөнцийн хамгийн тогтворгүй, "гадил жимсний бүгд найрамдах улс" шиг байсан орныг харьцангуй тогтвортой цагдаагийн улс болгон хувиргасан. Гэвч Ирак дахь Саддамаас хамаагүй бага цус урсгасан, бага дарангуйлалтай төр байгуулсан Ассад хүртэл зарим үед туйлын харгислалгүйгээр засаглах боломжгүй байв. 1982 онд түүний засаглалын эсрэг Суннит мусульман хэт даврагчдын гаргасан хүчирхийллийн бослогод хариу өгөхдөө тэрээр Суннитууд давамгайлсан Хама хотод 20,000 орчим хүний аминд хүрсэн нь хэрцгий байсныхаа хэрээр үр дүн өгсөн нухчин даралт байлаа. Анархи байдлаас зайлсхийхийн тулд төлсөн үнэ нь маш хүнд байсан тул эцэг Ассадын Сирид тогтвортой байдлыг бий болгосон амжилтыг хамгийн сайндаа л "нөхцөлтэй амжилт" гэж үзэхүйц болгосон юм. Энэ бол Османы болон Францын империализмын үлдээсэн өв байв.

Ливийн жишээ: Тус улс нь өөр өөр бүс нутгуудаас бүрддэг бөгөөд колоничлолын өнгөрсөн түүхээсээ өөр ямар ч түүхэн уялдаа холбоогүй. Триполитани гэгддэг баруун Ливи нь илүү космополит шинжтэй бөгөөд түүхэндээ Карфаген, Тунис руу татагддаг байв. Нөгөөтэйгүүр Киренаика буюу зүүн Ливи нь хуучинсаг бөгөөд түүхэндээ Египетийн Александриа руу татагддаг байжээ. Эдгээрийн хоорондох цөлийн газар, түүний дотор өмнөд хэсгийн Феззан нь зөвхөн овгийн болон дэд бүсийн онцлогтой. Османчууд эдгээр бүх тусдаа нэгжүүдийг хүлээн зөвшөөрдөг байсан ч, Италийн колоничлогчид хоридугаар зууны эхээр тэднийг нэгтгэж нэг улс болгосон. Энэ нь Сири, Иракийн нэгэн адил маш хиймэл байсан тул ихэнхдээ хамгийн туйлын аргаар л удирдах боломжтой болсон юм. Дарангуйлагч Муаммар аль-Каддафиг 2011 онд буюу Италийн эзлэн түрэмгийллээс яг 100 жилийн дараа түлхэн унагахад төр нь зүгээр л задран унажээ. Сири, Иракийн нэгэн адил Ливийн хувь заяа Европын империализмын үр дагавар ямар их үхэл дагуулж болохыг харуулж байна.

ХААНД ТОХИРСОН НЬ (FIT FOR A KING)
Үүний эсрэгээр, Египет, Тунис зэрэг гарал үүсэл нь Европын колоничлол, тэр байтугай Исламын шашин үүсэхээс ч өмнөх үетэй холбогддог орнууд хамаагүй амар байсан. Тухайлбал Тунис нь Карфагенчууд, Ромчууд, Вандалууд болон Византийн үеийн Исламын өмнөх өвөрмөц онцлогоороо бэхжсэн байдаг. Эдгээр улсуудын дэглэм нь үр ашиггүй, дарангуйлсан шинжтэй байж болох ч тэдний тогтоосон дэг журам эргэлзээгүй юм. Асуудал нь ийм системийг хэрхэн арай бага дарамттай болгох вэ гэдэгт оршино. Гэсэн хэдий ч 2010 оны сүүлээр гарсан өөрсдийнх нь ардын бослого Арабын хаврыг эхлүүлснээс хойш Тунис хүртэл хүндхэн сорилтуудтай тулгарсаар байгаа юм. Тус улс Ерөнхийлөгч Кайс Сайедын удирдлага дор автократ дэглэм рүү буцах хүртлээ орон нутаг, хил орчмын бүс нутгуудад төвийн хяналт суларч байсан ч нийслэл болон бусад томоохон хотууддаа ардчилсан улс болж зоригтойгоор урагшилж байв. Гэсэн ч Тунис бүс нутаг дахь ардчилсан туршилтын хамгийн найдвар төрүүлсэн жишээ хэвээр байна. Энэ нь Ойрх Дорнодод албадлагын бус дэг журам тогтоох Барууны улс төрийн загварыг хуулбарлах ямар хэцүү болохыг л харуулж байна. Ардчиллын оронд Европын империализмаас үүдэлтэй "орчин үеийн автократизм" л анархи байдлын аюулын эсрэг хамгийн бэлэн хариултыг өгсөн.

Ойрх Дорнод дахь хамгийн бага дарангуйлалтай дэглэмүүд нь Иордан, Марокко, Оманы уламжлалт хаант улсууд юм. Уугуул хийгээд хүнд бэрхээр олж авсан түүхэн зүй ёсны эрх мэдлийнхээ ачаар тэд авторитари дэглэмтэй байсан ч аль болох бага харгислалаар төр барих боломжтой байв. Ойрх Дорнодын энэхүү Гоббсын лаборатори нь эзэнт гүрнийг дагаад хаант засаглал нь засгийн газрын хамгийн жам ёсны хэлбэр байсан болохыг нотолж байна. Жишээлбэл, Оман хэдэн арван жилийн турш арай дэвшилтэт бодлоготой, хувь хүний даруухан эрх чөлөөг хангасан туйлын үнэмлэхүй хааны дарангуйлал хэлбэрээр ажиллаж ирсэн. Энэ нь дэлхийг муу муухай дарангуйлал, үлгэр жишээ ардчилал гэж цэвэрхэн хувааж болохгүй, харин тэдгээрийн дундах олон саарал өнгөнөөс бүрддэг гэдгийг батлах олон нотолгооны нэг юм. Гадаадын сэтгүүлчид үүнийг ерөнхийд нь ойлгодог ч Нью-Йорк, Вашингтоны сэхээтнүүд, улс төрчид үүнийг ойлгохдоо маруухан байдаг.

Саудын Араб болон Персийн булангийн шейхүүдийг харцгаая. Тэнд захирагч ба захирагдагсдын хооронд жинхэнэ нийгмийн гэрээ оршдог. Захирагчид нь чадварлаг, урьдчилан таамаглахуйц засаглалыг хангаж, эрх мэдлийн гөлгөр шилжилтийг хийснээрээ амьдралын атаархам чанарыг бий болгодог. Үүний хариуд хүн ам нь тэдний эрх мэдэлд тэрсэлдэггүй. Үүнд газрын тосны баялаг ихээхэн үүрэг гүйцэтгэсэн. Гэвч булангийн эрх баригчид ёс суртахуунгүй (immoral) гэхээсээ илүү ёс суртахуунаас ангид (amoral) оршихуйц хатуу ширүүн, Макиавеллийн эмпирицизмыг мөн харуулж чадсан. Тэд Арабын хаврын үеэр ардчилал тогтоох гэсэн олон оролдлогоос үүдсэн анархи байдлыг Барууны орнууд тэдэнд зааж сургах ашигтай зүйлгүйг илтгэх нотолгоо хэмээн үздэг.

АРДЧИЛАЛ БИШ, НЭР ТӨР (DIGNITY, NOT DEMOCRACY)
Мэдээжийн хэрэг, энэ нь бүхэл бүтэн түүх бас биш юм. Ойрх Дорнод шугаман чиглэлээр биш ч гэсэн урагшилж байна. Дижитал технологи, тэр дундаа олон нийтийн мэдээллийн хэрэгсэл шатлалыг тэгшитгэж, олон нийтийг зоригжуулснаар тэд эрх баригчдыг хүндэтгэх нь улам бүр багасаж, улам бүр хариуцлага нэхэх болсон. Персийн булан болон бусад газруудад дарангуйлагчид өмнө нь огт тоодоггүй байсан олон нийтийнхээ санаа бодолд өдгөө хэт автдаг (анхаардаг) болов. Үүний зэрэгцээ Португал, Голланд, Британийн далайн эзэнт гүрнүүд орчин үеийн эхэн ба түүнээс хойших үед Ойрх Дорнодыг дэлхийн худалдааны системд нэгтгэхэд түлхэц үзүүлсэн боловч, цаг хугацаа өнгөрөхийн хэрээр энэхүү харилцаа холбоо эрчимжиж тус бүс нутгийг бүхэлд нь нөмрөн авчээ. Ойрх Дорнодын ирээдүй нь Баруун болон даяаршлын олон талт урсгалуудтай улам бүр гүнзгий нэгдэж буйгаа харуулах болно. Энэ нь эцсийн дүндээ бүс нутгийн улс төрийг өөрчилж магадгүй юм. Гэвч Ойрх Дорнод дахь эзэнт гүрний эрин үе маш удаан (Исламын шашин үүсэхээс ч өмнө) үргэлжилсэн учраас хэн ч энэхүү тогтворгүй, эзэнт гүрний дараах үе шат хурдан дуусна гэж найдах хэрэггүй. Эцсийн эцэст улс төрийн ертөнцөд дэг журам эрэлхийлэхээс өөр мөнхийн зүйл гэж үгүй.

Мэдээжийн хэрэг, бүс нутаг эзэнт гүрэнтэй холбоотой түүхээ дуусгаагүй байна. АНУ Иракийн дайнд суларсан ч аюулгүй байдал, цэргийн байршуулалтын хувьд баруун хойд талаараа Грек, зүүн өмнөд хэсэгтээ Оман, баруун өмнөд хэсэгтээ Жибутийн хооронд Арабын хойгийн ихэнх хэсгийг хүрээлсэн агаар, тэнгисийн баазуудтай хамгийн хүчирхэг гадаад хүчин хэвээр байна. Энэ хооронд, Хятадын 'Бүс ба Зам' санаачилга нь Персийн булангаас баруун Хятад хүртэлх эрчим хүчний маршрутын сүлжээг төлөвлөж байгаа бөгөөд энэ нь Пакистаны баруун өмнөд үзүүрт байрлах орчин үеийн боомт дээр суурилж байна. Жибутид цэргийн баазтай Бээжин нь Порт-Судан болон Иран-Пакистаны хил орчмын Живанид мөн тийм баазууд байгуулахаар төлөвлөж байна. Түүнчлэн Хятадын засгийн газар Египет дэх Суэцийн сувгийн дагуух аж үйлдвэр, ложистикийн төвд болон Саудын Араб, Ираны дэд бүтэц зэрэг бусад төслүүдэд хэдэн арван тэрбум долларын хөрөнгө оруулалт хийгээд байгаа билээ.

АНУ, Хятад хоёрт ямар нэг колони, мандатын нутаг дэвсгэр гэж байхгүй. Тэд өөрсдийн хил хязгаараас гадуурх хүмүүсийг захирдаггүй. Гэхдээ тэдэнд эзэнт гүрний эрх ашиг бий. Түүхэн энэ эгзэгтэй үед, ялангуяа Хятадын хөрөнгө оруулалт нь Ойрх Дорнодын эдийн засгийн дотоод үйл ажиллагаатай улам бүр гүнзгий нэгдэж байгаа тул эдгээр ашиг сонирхолд дайн бус, тогтвортой байдал шаардлагатай байна. Хятадын зуучлалаар Саудын Араб, Ираны хооронд хоёр талт албан ёсны харилцааг сэргээх хэлэлцээр байгуулагдахад Байдены засаг захиргаанаас үзүүлсэн олон нийтийн хариу үйлдэл нь эзэнт гүрэн, эсвэл түүний сулхан хувилбар ч гэсэн Ойрх Дорнодыг тогтворжуулахад хэрхэн тусалж болохыг харуулж байна. Харьцангуй тогтвортой байдал бий болсноор дэглэмүүд илүү холбоотой, чангарч буй дэлхийн эдийн засгийн хатуу ширүүнийг даван туулах чадвартай, бизнес сэтгэлгээтэй нийгмийг бий болгохын тулд дотоод хяналтаа бага зэрэг сулруулах хөшүүрэгтэй болж магадгүй юм. Жишээлбэл, Саудын Арабын дэглэм нь хүний эрхийн ноцтой зөрчилтэй хэдий ч эмэгтэйчүүдэд тавих хязгаарлалтыг сулруулж, тэднийг ажиллах хүчинд нэгтгэх замаар нийгмээ аажмаар нээлттэй болгож байна. Энэ үйл явцыг Арабын ертөнц даяар анхааралтай ажиглаж байгаа бөгөөд илүү уян хатан засаглалын загвар болохын сацуу, улс төрийн Исламыг сөрөн зогсох хувилбар болж магадгүй юм.

Сэтгүүлч Роберт Уорт Нью-Йорк Таймс сонинд олон жилийн турш Арабын ертөнцийн тухай гүнзгий сурвалжилга хийснийхээ дараа, "эцсийн дүндээ Арабчуудын үнэхээр хүсдэг зүйл бол ардчилал гэхээсээ илүүтэйгээр карама (Karama) буюу нэр төр, өөрөөр хэлбэл ардчилсан байх эсэхээсээ үл хамааран 'иргэдээ доромжлол, цөхрөлөөс хамгаалдаг' төр засаг юм." хэмээн бичжээ. Османы ч бай, Европын ч бай эзэнт гүрэн тогтвортой байдлыг олгож байсан боловч нэр төрийг бага өгч байв. Харин анархи байдал аль алиныг нь олгодоггүй. Марокко, Оманы уугуул уламжлалт хаант улсуудын шинэчлэлийн маягаар илүү зөвлөлддөг засаглал нь дундын замыг нээж чадна. Энэ нь Барууны зохиолыг заавал дагахгүй ч гэсэн Ойрх Дорнодын тасралтгүй хувьслын хувьд хамгийн сайн найдвар оршиж болох чиглэл юм.

[П. Цэнгүүн @p_tsenguun]

2026 оны эхний 7 сард нүүрс, зэсийн экспорт 60-90% өсч худалдааны ашиг 5тэрбум $ хүрч 4дахин өсчээ.

Гэвч вальютын нөөц ердөө 700 сая$-р нэмэгдэж 7,7тэрбум хүрэв.

Энэ жил л гэхэд бараг 3тэрбум $ хаачив?

Төгрөг чангарч 3000төгрөг болох боломжтой.

[Цао Ли 曹利 Cao Li @ChnAmbMongolia]

Дараагийн ээлжний дизель түлш ачсан 37 вагон (ойролцоогоор 2200 тонн түлш) өнөөдөр БНХАУ-ын Эрээн хотоос хөдөлж, Монгол Улсын Замын-Үүдэд хүрэлцэн ирлээ. Мөн онгоцны түлшний шинэ ээлжийн тээвэрлэлт эхэлсэн замдаа явж байгаа бөгөөд удахгүй ирэхээр байна.🛢

Aother batch of 37 diesel tanks (about 2,200 tons) departed from Erenhot, #China and arrived in Zamyn-Uud, #Mongolia today, with a new batch of aviation fuel is also en route and will arrive soon.🛢

[Сүхбаатарын Тэмүүжин @Temuujin_TV]

Хашаандаа нэг бяцхан оролдлого хийж үзхээр шийдлээ

[Sainuu @Sainuu999]

Саяхан Хятадын анхны 100 тонн даац бүхий уул уурхайн тээврийн цэвэр цахилгаан, хоёр чиглэлтэй, жолоочгүй машин болох AT150 машиныг Үндэсний эрчим хүчний хөрөнгө оруулалтын корпорацын Өвөр Монголын SPIC компанийн Өмнөд нүүрсний ил уурхайд ашиглалтад орууллаа. 136 тонн даацтай энэхүү тээврийн хэрэгсэл нь цэвэр цахилгаан хөдөлгүүр, хоёр чиглэлтэй ажиллагаа, жолоочгүй чадавхи гэсэн гурван томоохон технологийн нээлтийг нэгтгэжээ.

[Доржийн Амартүвшин @amaraaliberty]

Инфляци буюу нэмэлт цаасан мөнгө гаргах, зээлийг тэлэх явдал нь үргэлж зориудын үйлдэл байдаг; энэ нь Бурхны илгээсэн гамшиг биш. - Ludwig von Mises

[П. Цэнгүүн @p_tsenguun]

Яна Войсишэн: “Капитализм бол хөрөнгөтнүүд, ажилчид, хэрэглэгчид гээд хүн бүрийг ялагч болгодог нийгмийн тогтолцоо юм. Учир нь капитализм амьд үлдэх болон цэцэглэн хөгжихийн тулд оюун ухаанаа ашиглах явдлыг хүлээн зөвшөөрөхөд суурилдаг бөгөөд энэ явдал бол хүн амьдралаа сайн авч явах анхдагч шаардлага юм.”

[П. Цэнгүүн @p_tsenguun]

Яна Войсишэн: “Хувь хүний эрх чөлөө болон чөлөөт зах зээл хамгийн их хөгжил цэцэглэлт бий болгож, хүн төрөлхтний сайн сайханд хүргэдэг гэдэг баталгаа нотолгоог үгүйсгэх аргагүй.”

Түүний номны орчуулга удахгүй хэвлэгдэн гарга.

https://t.co/MI7W43oK4i

[ӨДРИЙН СОНИН @DNN_MN]

... Ормузын хоолой хаагдсан нь зөвхөн Иран, АНУ-ын хоорондын цэрэг-улс төрийн сөргөлдөөн биш, дэлхийн эрчим хүчний зах зээлийг бүхэлд нь өөрчилж эхэлсэн эдийн засгийн том тоглоом болж хувирч байна. Нефть, байгалийн хийн тээвэрлэлтийн хамгийн чухал гарцуудын нэг хаагдсанаар дэлхийн зах зээлд нийлүүлэлт хумигдаж, үнэ нь өсөв.

Энэ сарын 9-нд Брент нефтийн үнэ 84.46 ам.долларт хүрч, West Texas Intermediate 78.79 ам.доллар болсон нь Ормузын асуудал шийдэгдээгүй хэвээр байгааг зах зээл харууллаа.

Эндээс нэг сонирхолтой парадокс гарч ирнэ. Нефтийн үнэ өсөх нь хэрэглэгч орнуудад муу мэдээ боловч дэлхийн хамгийн том нефть, байгалийн хий үйлдвэрлэгчдийн нэг болсон АНУ-ын хувьд бүхэлдээ зөвхөн алдагдал гэсэн үг биш. Харин эсрэгээрээ АНУ-ын дотоодын газрын тос, байгалийн хийн компаниуд өндөр үнээс ашиг хүртэх боломжтой. Өөрөөр хэлбэл, Вашингтон нэг талаас эрчим хүчний үнийн өсөлтийг хязгаарлахыг хүсэж байгаа ч нөгөө талаас өндөр үнэ нь өөрийн эрчим хүчний үйлдвэрлэлийн өрсөлдөх чадварыг нэмэгдүүлдэг хоёр талтай нөхцөлтэй тулгарч байна. Гэхдээ энд нэг чухал ялгаа бий. АНУ-ын стратегийн нефтийн нөөцийн зорилго нь зах зээлийн үнийн өсөлтөөс ашиг олохын тулд хямд нефтийг өндөр үнээр худалдах явдал биш...

https://t.co/QWs2rBRVTY

[Fabiyora @Fabiyoras]

Hey men, from your experience is this really true?

[Доржийн Амартүвшин @amaraaliberty]

"Инфляци гэдэг үгний утгыг өөрчилсөн маш аюултай үг хэллэгийн хувьсгал манай эринд өрнөж байна. Хүмүүс өнөөдөр 'инфляци' гэдгийг мөнгөний нийлүүлэлт нэмэгдэхийг биш, харин үүнээс үүдэн гарч буй үр дагавар болох үнэ өсөх үзэгдлийг нэрлэдэг болчихож. Энэхүү өөрчлөлтийн үр дүнд төр засгийн зүгээс мөнгөний худалдан авах чадварыг унагаж байгааг нуун дарагдуулах арга зам бий болсон юм. Тэд мөнгөний хэмжээг нэмэгдүүлчихээд, үнэ өсөхөөр бизнес эрхлэгчдийг буруутгаж, 'шуналтай наймаачид үнэ нэмлээ' хэмээн ард түмнийг төөрөгдүүлдэг." -Ludwig von Mises

[BATENGINEER @batengineer]

Манай нефть боловсруулах үйлдвэрийн технологийн тохиргоо нь ямар нефтэнд зориулсан бдын. Булангийн орнуудын хөнгөн, сибирийн шингэн нефть үү? Ер нь бол Монголоос олдох магадлалтай нефтэнд зориулж тохиргоо хийж болох үйлдвэр л оруулж ирээсэй. Яг барьж бүтээгээд дуусангуут нефтийн марк зөрөөд нөгөө цариг зөрсөн төмөр замаас долоон дор юм болох вий. Муу амлаагүй. Зүгээрил эртнээс сануулж анхааруулж бн. Хаашдаа бид нарын татвараас л өрөө төлнө. Иймд бидний санаа оноог сонсох л хэрэгтэй дээ