मी लिहिलेली ६ पुस्तकं तुमच्यासमोर आणतेय — प्रत्येक पुस्तक तुमच्या आजूबाजूच्याच कुणाची तरी गोष्ट आहे. दिनकर न्हावी, वॉचमन काका, सोसायटीचा व्हॉट्सॲप ग्रुप, युरोप ट्रिपमधले सुहासराव... यातलं कोणी तुमच्या ओळखीचं वाटतंय? 🧵👇https://t.co/T7OJwnIukR
आणि याच क्षणी मला समजलं, आपण रोजनिशी का लिहायची. बोलण्यातून जे सांगता येत नाही, ते लिहिण्यातून सांगता येतं. आणि जे आज बोलता येत नाही, ते उद्या कुणीतरी वाचून समजून घेऊ शकतं — आपण नसलो, तरी आपले शब्द राहतात.
आजची तारीख : १३ जुलै
काल रात्री वडिलांची अख्खी जुनी वही वाचून काढली. त्यात रोजच्या साध्या गोष्टी होत्या — भाजीचे भाव, ऑफिसातल्या गमतीजमती, आणि मध्येच कुठेतरी एक ओळ, जी थेट काळजाला भिडायची. एका पानावर लिहिलं होतं —
त्या वहीने मला एक विचार दिला — आपणही अशीच एक वही सुरू करावी का? पण मग लक्षात आलं, आजकाल कुणी वहीत लिहित नाही. मुलगा म्हणतो, "बाबा, नोट्स अॅपमध्ये लिहा, हरवणार नाही." नातू म्हणतो, "आजोबा, व्हॉईस नोट करा, टाईप कशाला करायचं!"
वही वाचता वाचता जाणवलं — वडील मला कधीच फार बोलके वाटले नव्हते. घरात ते नेहमी शांत, स्वतःत मग्न असल्यासारखे वाटायचे. पण या वहीत मात्र एक वेगळाच माणूस भेटला — भावुक, विचारी, आणि कधीकधी गमतीशीरही. जे शब्द ते तोंडातून कधी काढू शकले नाहीत, ते या पानांवर मोकळेपणाने उतरले होते.
"सहा महिने भेटतोय आणि आत्ता सांगतेयस?" मंजिरीताईंनी डोळे मोठे केले, पण चेहऱ्यावर हसू लपत नव्हतं. आणि आजी देवघरातून हातात निरांजन घेऊन बाहेर आल्या — "आत्ताच औक्षण करते तुझं!" साखरपुड्यापासून सुरू होणारा हा प्रवास "बारा महिने, एक घर" मध्ये वाचा.
"पूर्वी दाढीचे दोन रुपये घ्यायचो, आता वीस रुपये घेतो — पण माझी कात्री तेवढीच धारदार आहे, हे कुणाला दिसतच नाही. फक्त भाव वाढला की सगळे ओरडतात!" दिनकर न्हाव्याचं हे निरीक्षण — महागाईवर एका वाक्यात भाष्य. "आपल्यातलीच माणसं" मध्ये पूर्ण वाचा.
"प्री-वेडिंग शूट म्हणजे काय रे?" नानांनी गोंधळून विचारलं. "माझ्या काळात एवढं काही नव्हतं बाई. एका महिन्यात सगळं व्हायचं — बोलणी, साखरपुडा, लग्न." दोन पिढ्यांतला हा गोड संवाद "बारा महिने, एक घर" मध्ये वाचा.
तरीही, आजच्या जमान्याशी जुळवून घ्यायचं, म्हणून मी एक साधी वही आणि एक पेन दोन्ही जवळ ठेवायचं ठरवलं — जुनं आणि नवं, दोन्ही एकत्र. जणू माझ्या वडिलांची सवय आणि माझ्या नातवाचा सल्ला, दोघांनाही थोडा मान द्यायचा प्रयत्न!
त्या वहीने मला एक विचार दिला — आपणही अशीच एक वही सुरू करावी का? पण मग लक्षात आलं, आजकाल कुणी वहीत लिहित नाही. मुलगा म्हणतो, "बाबा, नोट्स अॅपमध्ये लिहा, हरवणार नाही." नातू म्हणतो, "आजोबा, व्हॉईस नोट करा, टाईप कशाला करायचं!"
आजची तारीख : १२ जुलै
आज सकाळी घर आवरताना माळ्यावरचा एक जुना ट्रंक हाताला लागला, आणि त्यातून वडिलांची एक जुनी वही निघाली — कोपरे मुडपलेली, पानं पिवळी पडलेली, आणि पहिल्याच पानावर त्यांच्या ठसठशीत अक्षरात लिहिलेलं — "रोजनिशी, सन १९७८."
पण मला माहीत आहे — वहीत लिहिण्यातली मजा वेगळीच असते. पेन कागदावर टेकतो, तेव्हा विचारही जरा हळू, जरा जास्त विचारपूर्वक चालतात. अॅपमध्ये टाईप करताना तितका वेळ कुठे मिळतो?
वही उघडून पहिलं पान वाचलं, आणि हसू आलं. "आज ऑफिसात उशीर झाला, बॉसने बोलणी खाल्ली, पण घरी आल्यावर मुलाने पहिलं पाऊल टाकलं, तेव्हा सगळा शीण उतरला." हे "मूल" म्हणजे मीच होतो, हे कळल्यावर मनात एक विचित्र लाट उठली.
मी ती वही हातात धरून बराच वेळ नुसताच बसून राहिलो. साठी उलटून गेलेला मी, आणि त्या वहीतले वडील तेव्हा माझ्याहूनही लहान होते — हे गणित डोक्यात बसायलाच वेळ लागला.
आजची तारीख : १२ जुलै
आज सकाळी घर आवरताना माळ्यावरचा एक जुना ट्रंक हाताला लागला, आणि त्यातून वडिलांची एक जुनी वही निघाली — कोपरे मुडपलेली, पानं पिवळी पडलेली, आणि पहिल्याच पानावर त्यांच्या ठसठशीत अक्षरात लिहिलेलं — "रोजनिशी, सन १९७८."
शाळेची घंटा, पहिलं प्रेम, पहिली नोकरी, पहिलं मूल, सणासुदीचे रंग, आणि शेवटी रिकाम्या झालेल्या घरट्यातलं शहाणपण. प्रत्येक प्रकरण स्वतंत्रपणे वाचता येईल, पण सगळी प्रकरणं एकत्र वाचली, की एका कुटुंबाचा, एका पिढीचा आणि खरं तर आपल्या सगळ्यांचाच प्रवास समोर उभा राहील.
"अगं फजिती कसली होणार? आता सगळं फोनवर आहे. भाषा फोन सांगतो, रस्ता फोन दाखवतो." वैशालीने काहीच उत्तर दिलं नाही, फक्त हलकंसं हसली — तिला माहीत होतं, माणसाचा गोंधळ घालायचा नंबर कधीच चुकत नाही. पुढे काय झालं? "नकाशा बरोबर, वाट चुकीची" मध्ये वाचा.
आणि शेवटी, हे एका साध्या प्रश्नाचं उत्तर शोधण्याचा प्रयत्न आहे — रोजनिशी का लिहायची? कदाचित म्हणून, की आजचा दिवस उद्या भूतकाळ होणार आहे, आणि तो भूतकाळ कुणीतरी लिहून ठेवला, तर पुढच्या पिढीला आपला वर्तमान समजून घ्यायला थोडी सोपी वाट सापडेल.
शाळेची घंटा, पहिलं प्रेम, पहिली नोकरी, पहिलं मूल, सणासुदीचे रंग, आणि शेवटी रिकाम्या झालेल्या घरट्यातलं शहाणपण. प्रत्येक प्रकरण स्वतंत्रपणे वाचता येईल, पण सगळी प्रकरणं एकत्र वाचली, की एका कुटुंबाचा, एका पिढीचा आणि खरं तर आपल्या सगळ्यांचाच प्रवास समोर उभा राहील.
हे वाचताना तुम्हाला हसू येईल — कारण जुन्या आणि नव्या जगातला विरोधाभास अनेकदा निखळ विनोदी असतो. पण हसता हसता, मध्येच एखादं वाक्य तुम्हाला थांबवेल — कारण त्या विरोधाभासामागे एक सत्यही दडलेलं असतं: काळ बदलतो, पद्धती बदलतात,