Ve bu şekilde yabancılık hissi deneyimledikçe aşina olduğum insanlara derin bir özlem duyuyorum. Abartayım, my people dediğim insanlara ömrümü adayasım geliyor benim.
Eren Eğilmez’in eleştirisindeki bazı gözlemleri anlaşılır buluyorum ama gerçekçilik meselesini biraz farklı düşünüyorum. Öncelikle doğallık, gerçekçilik, teatral anlatım ya da absürt yaklaşım birer sanatsal tercih. Bunların kendi başlarına üstünlükleri veya kusurları yok. Bir eserin başından sonuna kadar seçtiği anlatım anlayışına sadık kalması başka, farklı üsluplar arasında bilinçli geçişler yapması başka, ne yapmak istediğine karar verememiş görünmesi ise bambaşka bir mesele. Üstelik kendiliğindenliğin tasarlanmış olması da onu zorunlu olarak yapay kılmaz. Sinemada gördüğümüz her şey bir ölçüde tasarlanmıştır. Önemli olan, bu tasarımın eserin dünyasında nasıl işlediği ve seyirciyle nasıl bir ilişki kurduğudur.
Berkun Oya’yı Nuri Bilge Ceylan ve Zeki Demirkubuz’la karşılaştırırken aralarındaki yazarlık geçmişini de hesaba katmak gerekiyor. Oya, oyunculuk ve tiyatro yazarlığından gelen, karakter yaratmayı, diyalog kurmayı, dramatik ve psikolojik çatışmaları işlemeyi iyi bilen bir yazar. Bana kalırsa bu konularda diğer ikisinden çok daha geniş bir birikime ve beceriye sahip. Ceylan ve Demirkubuz ise sinema dillerini öncelikle yönetmenlik üzerinden kurmuş isimler. Karakterlerinin konuşmalarındaki tuhaflıkların, eksiltili veya yer yer eğreti duran diyalogların bütünüyle bilinçli tercihler olduğundan emin değilim. Bence başka türlü yazma becerilerinin sınırları da bu üslupların oluşumunda rol oynuyor. Elbette ortaya çıkan şeyin sanatsal bir karşılığı var. Fakat bir anlatım özelliğinin esere değer katması, onun mutlaka baştan tasarlanmış olduğu anlamına gelmiyor.
Berkun Oya ise farklı biçimlerde yazabildiğini defalarca gösterdi. Yangın Duası gibi erken dönem oyunlarından Kuvvetli Bir Alkış'a uzanan çalışmalarında absürt anlatının, kara komedinin, psikolojik gerçekçiliğin ve gerçeküstücülüğün imkânlarını kullanabiliyor. Bütün bunların altında da insan davranışına ilişkin güçlü bir gözlem ve psikolojik sezgi var. İyi bir yazarda bulunmasını beklediğimiz, insanı belirli bir mesafeden görme ve anlama becerisi. Oya bunu farklı türlerde sürdürebiliyor. Buna karşılık, tiyatroda ve televizyon dizilerinde kurduğu kendine özgü anlatım dilini sinemada aynı kuvvetle yakalayabildiğini düşünmüyorum. Dolayısıyla Bir Başkadır’ın gerçekçi üslubunu, yazarın başka türlü anlatamadığı bir dünyanın zorunlu sonucu olarak görmek bana pek doğru gelmiyor.
Üstelik benim gözümde Bir Başkadır hâlâ tek sezonluk bir dizi. Altı yıl sonra ikinci sezon adıyla yayımlanan dört bölüm, ilk sezonun kurduğu dünyayı geliştiren yeni bir anlatıdan çok, o dünyaya sonradan düşülmüş bir dipnot gibi. Sanki Berkun Oya altı yıl sonra dönüp karakterlerine bakmış ve “Bir de böyle bir hâl var” demiş. Bu dört bölümün kendi içinde de tartışılacak pek çok tarafı var. Fakat dizinin her defasında sosyal medyada böylesine güçlü karşılık bulmasının nedenini ayrıca düşünmek gerekiyor. Bence burada Oya’nın kurduğu psikolojik ve sosyolojik gerçekçilik kadar, sürekli geçmişe dönüp bakan nostaljik anlatım çizgisinin de önemli bir payı var. Yetmişlerin, seksenlerin Yeşilçam dünyasını hatırlatan duygu ve görüntüler, son dört bölümün ardından karşımıza çıkan kara tren ve çorak Anadolu manzaraları, bütün bu geçmiş duygusunun parçaları. Dizi, seyircisine bir yandan bugünün toplumsal ve psikolojik gerilimlerini gösterirken diğer yandan oldukça tanıdık bir kültürel hafızaya sesleniyor.
Berkun Oya’nın özellikle orta sınıf seyircinin düşünme, hissetme ve kendisini anlama biçimlerini ne kadar iyi kavradığını da burada görüyorum. Psikolojik ve toplumsal gerçekçiliği kullanarak orta sınıfın kendisine ilişkin kabullerini, önyargılarını, suçluluklarını, özlemlerini ve çelişkilerini sürekli kurcalıyor. Seyirci karakterleri izlerken bir yandan başkalarını tanıdığını düşünüyor, bir yandan da kendi zihnindeki toplumsal kategorilerle karşılaşıyor. Dizinin gördüğü yoğun ilginin bir nedeni de bu olabilir. Berkun Oya’nın Nuri Bilge Ceylan ve Zeki Demirkubuz’la aynı gerçekçilik tartışmasının içine yerleştirilmesi bile ilginç. Çünkü Oya’nın başka yapıtlarına baktığımızda, gerçekçiliğin onun için pek çok anlatım imkânından biri olduğunu görüyoruz. Bir Başkadır’da neden özellikle bu yolu seçtiği, bu tercihin nerelerde işe yarayıp nerelerde tökezlediği ve orta sınıf seyircinin neden böylesine ilgisini çektiği üzerine düşünmek bana çok daha verimli geliyor.
Bence İslamcı ideolojiye dayanarak gücünü tahkim etmiş bir iktidarın müslüman kitleler için de hayatı boğucu hale getirdiğinden dem vurmak rejimi tarif etmek için muazzam bir yöntem. Çünkü baskının ardındaki dinamiğin kültür savaşı olduğu zannını yerle bir ediyor.
Bir Başkadır 2, sosyolojik bir sahtekarlık.
Siyasi ve yargısal baskı altındaki bir Türkiye mikrokozmosunda temsil edilebilecek muhalif bir imam, eşi hapsedilmiş türbanlı bir kadın ya da siyasi baskı gören muhafazakâr kitleler, Berkun Oya’nın fantezi dünyası dışında yok.
Türk/Türkiyeli tartışması yüzünden Türkiye kelimesine alerji geliştirmek nedir? Milliyetçiliğin dozu arttıkça Türkçe ile ilişki inanılmaz zayıflıyor. Türkçeyi iyi bilen vatan hainidir.
Hasan Arda Kaşıkçı’yı izliyorum. Az önce şöyle bir şey dedi.
“Türkiye milli takımı, pardon Türk milli takımı çünkü Türkiye milli takımı çok rezil bir tabir”
Bunların alayı akıl hastası. Bu çocuk böyle değildi. Bi linç yedi Jahrein tayfadan sonra bu da o geri zekalılara benzedi.
Amedspor’un süper lige çıkması harika olmuş. Ne kadar berbat insanlarla yaşadığımızın tekrar tekrar gözümüze sokulmasında fayda var. Ülkenin kısa vadede düze çıkacağına dair boş yere ümide kapılmayalım.