"Özgeçmiş, yanlış yönlendiren bir böbürlenmedir, insanı iş verilmez kılabilecek umutlarını ve fikirlerini içermez." T.Zeldin
İstediğiniz maaş nedir?
Geçmişte;
“Ne lâyik görülürse.” C.S.Tarancı
*Günümüzde;
‘Şirketinizin ücret politikasına uyum sağlarım.’
https://t.co/jVuNOviJz6
Bilinçdışının kendi ritmi vardır. Çok sevdiğiniz yakınınızı ölüm yıldönümü zamanında rüyanızda görebilirsiniz. Ansızın her şey onu hatırlatabilir. Zor bir dönemdeki aynı iç sıkıntısını aynı tarihlerde sebepsiz yere hissedebilirsiniz. Bilinç hatırlamasa da bilinçdışı hatırlar.
Ekonomik kriz:
Eşitlik, özgürlük ve adalet üstüne…
GELMEDİN
“İlkbahar geldi, turnalar geldi; bir tek sen gelmedin.”
Bir şarkı, bir insanı bekler gibi başlayıp bütün bir hayatı anlatabilir mi? Rəşid Behbudov’un söylediği “Gəlmədin” de böyle bir şarkı.
1983 yazında, Çıldır’ın Suhara köyünün Aşağı Yayla mevkiinde sisin içinde kaybolmuştum. Yola çıktığımda saat altıydı, ortalık hâlâ aydınlıktı; kaybolduğumu anladığımda gece de gelmişti. İki kilometre yanlış yöne yürüsem SSCB (Ermenistan) sınırını geçecektim; ötesinde çocuk aklımın birbirine karıştırdığı mayınlar, askerler ve casusluk hikâyeleri vardı. Hiç yürümesem soğuğa ya da kurtlara kalacaktım. Yazdı ama üç bin metreye yaklaşan bir dağın yazı, insana her zaman yaz gibi davranmıyordu.
Derken uzaktan komşumuz ve akrabamız Ali Osman amcanın sesini duydum…
Bir asır önce aynı köyden Âşık Şenlik, Çarlık Rusyası’nın işgali sırasında, “Men Allah’tan Al’Osman’ı isterem” demişti. O, Çar’ın askerlerine Karapapakların boyun eğmeyeceğini göstermek için Âl-i Osman’ı istemiş; torunlarından biri olarak ben hayatta kalmak için Ali Osman’ı istemiştim.
Ne zaman gitse dünyanın lezzeti tadı; sis bassa, karanlık çökse, ben Allah’tan Ali Osman’ı isterim.
Yeter ki sisin içinden umudun sesi gelsin...
Freud, yasın yalnızca sevilen bir kişinin kaybının ardından tutulmadığını; bir ülkenin, bir özgürlüğün, bir idealin kaybıyla da başlayabileceğini söyler. İnsan, kaybettiklerinin yanı sıra yaşayacağını sandıklarının da yasını tutar: Kurmayı düşlediği hayatın, olabileceği kişinin, gerçekleşmeyen ihtimallerin ve kendisi için tasarladığı geleceğin… Gelmeyen bir aşk, olamadığımız bir kişi ya da bir türlü başlayamayan hayat da bu sözün muhatabıdır.
Toplumlar da böyledir; gerçekleşmeyen ideallerinin, ertelenen özgürlüklerin ve çocuklarına vaat edip veremedikleri hayatların yasını tutar.
Oysa insan gelmeyenin yasını tutamaz; onu hâlâ yolda sanarak yaşlanır.
Yas, umuttan vazgeçmek değildir. Gelmeyeni gelmiş saymadan, neyin gelmediğini açıkça söyleyebilmektir.
İlkbahar geldi.
Turnalar geldi.
Sen gelmedin.
Belki artık sen bize değil, biz sana gelmeliyiz.
Ömrünüz uzun, umudunuz eksik olmasın.
Güzelbahçe Sohbetleri, 2026
Lacan, analizin sonunun herhangi bir normla hiçbir ilgisi olmadığını gösterir. Analiz ne bir partnerle karşılaşmayı ne de toplumsal normlara göre bir çözümü vaat eder. Analiz sürecinde her özne için söz konusu olan, kendi yanıtını icat etmenin bir biçimini bulmaktır.
Ancak en alışılmış, aynı zamanda da en çarpıcı dil sürçmesi türü, insanın söylemeye niyetlendiğinin tam karşıtını söylemesidir,” der Freud. Burada “niyet” kelimesi tesadüfi bir seçim değil. Bu ifade, niyet edilen söz ile ortaya çıkan söz arasındaki kopuşa işaret ediyor. Çünkü insanlar, dil sürçmeleri ya da sözde konuşma hataları karşısında kendilerini açıklama yapmak zorunda hissederler. Bunun kendi ‘niyetleri’ olmadığını ısrarla belirtirler. Oysa tam da böyle bir dil sürçmesinde, özne için bir “hakikat anı” ortaya çıkar.
Caroz şöyle der: “Hakikat, bir yanlış anlamadan, bir dil sürçmesinden, bir sakareylemden, tökezleyip ‘arkadan gelen bir hakikati’, başka bir anlamı açığa çıkaran bir şeyden doğar.” Öznel bölünme, bilinçdışının oluşumlarının yarattığı sürprizin etkisidir. Özne, niyeti ile bilinçdışından gelen şeyler arasında bölünmüştür. Dil sürçmeleri, düşler ve eylem hataları bu bölünmenin ortaya çıktığı biçimlerdir.
İnsanın en büyük dramlarından ve zorluklarından biri, gerçekte olanla kendi düşüncesi arasındaki o boşlukta kalamamak olmalı, yani ‘varsaymak’. Gerçekte olanı olduğu haliyle okuyup kabul edebilmek en büyük özgürlüklerden biri sanıyorum.
CUMHURİYET DE BİR SABAHIN ADIDIR
Eleftheria Arvanitaki’nin Dynata şarkısında gece, sabahı doğuran bir kadın gibidir. Karanlığın içinden hayat çıkar. Her şey yeniden can bulur. Bizim de bir sözümüz var: Gün doğmadan neler doğar.
Şarkının coşkulu ritminin altında bir yas saklıdır. Kaybedilmiş aşklar, geride kalmış yıllar, gerçekleşmemiş hayaller… İnsan bütün bunları beraberinde taşıyarak dans eder. Çünkü yas ile yaşam sevinci birbirini dışlamaz.
Cumhuriyet de bir sabahın adıdır. Kimileri için büyük bir umudun doğuşu, kimileri içinse alıştığı dünyanın kaybıydı. Her tarihsel başlangıç biraz da bir şeylerin sonudur. Birilerinin bayramı, başkalarının hüznünü ortadan kaldırmaz.
Aradan 103 yıl geçti. Cumhuriyet’in vaat ettikleriyle gerçekleştirebildikleri arasında hâlâ uzun bir mesafe var. Üstelik bu mesafenin içinde yanlışlar ve yanılgılar da var. Eşitlik, özgürlük, adalet… Bir kısmı kazanıldı, bir kısmı eksik kaldı, bir kısmı hâlâ bekliyor.
Sabah güneşinin en güzel tarafı, hiçbir şeyin dün geceki kadar önemli olmayışıdır. Geceyi unuttuğumuzdan değil; onun karanlığında gördüklerimizi gün ışığında başka türlü görebildiğimizden.
Bayram dediğimiz şey de her şeyin yolunda olduğunu ilan etmek değildir. Eksiklerimize, kayıplarımıza, hayal kırıklıklarımıza rağmen birlikte yaşama arzumuzu yeniden hatırlamaktır.
İnsan bazen mutlu olduğu için dans etmez. Kederine rağmen hâlâ hayatta olduğunu göstermek için dans eder.
Gün doğmadan neler doğar, bilmiyoruz. Ama gecenin sabahı doğuracağından hâlâ umutluyum.
Güzelbahçe Sohbetleri 2026
BİZDEN KİM ÖZÜR DİLEYECEK?
O kentte, takım tutunca kendini tutamayan, tutunacak başka bir şeyi kalmamış insanlar yaşardı.
Kentin en büyük takımları maç yapardı. Tribünlerde on binler, ekran başında milyonlar aynı topun peşinden gider; şölen, son düdükle birlikte yumrukların uçuştuğu bir vahşet sahnesine dönüşürdü. Maç biter, düşmanlık kendine yeni bir maç beklerdi.
Futbolu seviyorlardı. Birlikte oynamanın, yardımlaşmanın, başkasının becerisine hayran olmanın mümkün olduğu bir oyundu sevdikleri. Ama kazanmak yetmiyordu; öteki ezilsin, sussun, utansın istiyorlardı. Başkasının sevinci onlara hakaret gibi geliyordu. Sahadaki gençler onların yerine kazanacak, incinmişliklerini onaracaktı. Kazanınca “biz kazandık” diyor, yenilince çocuklardan hesap soruyorlardı. Ter çocukların, zafer herkesin; yenilgi yine çocuklarındı.
O kenti anlatırken neden hep “onlar” dediğimi düşündüm. Ben de orada yaşıyordum.
Bir futbolcu başarısız olduğu için neden özür diler? Ona alkış tutarken çocuklarımıza ne söylüyoruz? “Seni seviyoruz, ama kazanırsan.” Despot bir babanın beklentisi gibi tribünde binlerce ağızdan tekrarlandığında adına destek deniyor.
Daha çok gol atan daha erdemli, kupayı alan daha haklı olmuyor. Skor tabelası ahlak ölçmüyor.
Tanıdık bir dil: Güçlüysen haklısın. Kaybettiysen sus. Bizdensen kusurun örtülür; onlardansan varlığın bile suçtur. İtiraz ettiğimiz tahakkümü, tribünde seve seve uyguluyoruz.
Yenilince insanlığımızı kaybediyorsak, kazanınca bizden geriye ne kalır?
İçimizde sevgi hiç mi yoktu, yoksa hınç, sevilecek ne varsa tüketti mi? O yumruklara bakarken, insanın şefkatini öldürüp yokluğundan başkalarını sorumlu tutabileceğini düşündüm. Beni ürküten, bu sahnelerde kendimden hiçbir şey görmediğime inanabilmemdi. Kendi gözlerimin önünde eksiliyor, baktığım yerde ben durduğum için hiçbir şeyin kaybolmadığını sanıyordum.
Ne zaman bu kadar incindik, incinmişliğimiz ne zaman hınca dönüştü?
Bizi bu hâle getirenler, biz birbirimizden zafer beklerken, onlar bizden nerede ve ne zaman özür dileyecek?
Güzelbahçe Sohbetleri, 2026
ÖZGEÇMİŞİNİZ BİTTİYSE TANIŞABİLİR MİYİZ?
Kendinden öyle emin konuşuyordu ki, içindeki kuşkuyu kimse duymuyor sanıyordu. Başarılarını sıralıyor, unvanlarını hatırlatıyor, hangi kapılardan geçtiğini anlatıyordu. Bunları neredeyse her gittiği yerde anlatıyordu. Konuşma uzadıkça kendisi de sıkılıyordu.
Onu yoran, yeterli olduğuna ilişkin hiçbir kanıtı uzun süre saklayamamasıydı.
Nerede okuduğunu, hangi ülkede çalıştığını, laf arasında, sanki ilk kez söylüyormuş gibi hatırlatmanın bir yolunu buluyordu. Konu ne olursa olsun, cümlenin bir yerinden özgeçmişi çıkıyordu. Sonra karşısındakinin yüzünü yokluyordu: Anlattıkları hâlâ hayranlık uyandırıyor muydu?
Sözü karşısındakine bırakırken bile konuyu kendisinde tutmanın bir yolunu buluyordu:
“Hep benden konuştuk, biraz da senden bahsedelim. Benim hakkımda ne düşünüyorsun?”
Büyüklenmesinin içinde, bir türlü yatışmayan yetersizlik duygusu barınıyor gibiydi. Kendisinde katlanamadığı küçüklüğü başkalarında buldukça rahatlıyordu. Fakat bu rahatlık da uzun sürmüyordu; yeniden kendini anlatması, yeniden birini küçültmesi gerekiyordu. Küçümsediği yüzlerde kendi büyüklüğünü seyretmeye öylesine alışmıştı ki, kendine bakılsın diye kurduğu iskelenin en kırılgan yeri de burasıydı.
İyi niyetinden hiç kuşku duymuyordu. Öfkesine dürüstlük, küçümsemesine açık sözlülük, cezalandırma arzusuna adalet adını veriyordu. Verdiği isimlere kendisi de inanıyordu.
Bir keresinde, üç dört saat birlikte kalacağımız bir ortamda, tam göz göze gelecekken bakışını kaçırdı; daha önce ona yönelttiğim eleştiriyi hatırladım. Bakışını kaçırdığını görmüştüm; o da benim bunu gördüğümü anlamıştı. Ellerini nereye koyacağını, nasıl duracağını bilemedi, artık gizleyemediğini düşündüğü bir tedirginlik içinde olduğunu görünce ben de başka tarafa baktım; geriye, ikimizin de görmezden gelmeye çalıştığı o karşılaşma kaldı.
Asıl acısı, yetersizlik duygusundan kurtulmak için giriştiği her çabanın sonunda kendisini biraz daha yalnızlaştırmasıydı.
Güzelbahçe Sohbetleri, 2026
*Resim: R. Magritte - Yaşama Sanatı (L’Art de vivre), 1967.
**Müzik: Âşık M. Çobanoğlu - Kiziroğlu Mustafa Bey