Şükran Kaya

[şengül hablemitoğlu @s_hablemitoglu]

Bu ifadeler ne bilimsel olarak savunulabilir ne de etik olarak. Bir anekdotu veri gibi anlatırsanız mesleki etik ihlali yaparsınız. Ebeveynliği sloganlar yerine, araştırmaların ve insan çeşitliliğinin ışığında konuşmak o kadar da zor olmasa gerek. Aaa ama aile yılıydı değil mi? Lazım olur tabii…

[Eğitim Sen @egitimsen]

ARTIK YETER!
İstanbul Çekmeköy‘de saldırıya uğrayan öğretmen arkadaşımızın katledilmesine karşı Türkiye genelinde 3 Mart Salı günü iş bırakıyoruz.

[Ömer Zülfü Livaneli @LivaneliZulfu]

Çocuk mu suçlu mu?

Yıllar önce bir çocuğun bilgiye erişimi sınırlıydı. Bugün ise bir tuşla, bir internet bağlantısıyla tüm dünyanın şiddetini, sapkın kültlerini, pornografiyi ve en karanlık ideolojileri avucunun içine alabiliyor. Bu yeni gerçeklik, “çocuk” tanımımızı sil baştan değerlendirmeyi zorunlu kılıyor. Artık 14 yaşındaki bir genç, bir yetişkin kadar bilinçli, tasarlayarak ve ne yaptığını bilerek cinayet işleyebiliyor. Peki ne yapmalı?

Sadece Türkiye’de değil, tüm dünyada yükselen bir dalga gibi önümüzde duran gençlik şiddeti ürkütücü boyutlara geldi. Televizyonlar, gazeteler, internet sayfaları her gün yeni bir korkunç haberle sarsılıyor. Bazen bir karakolu tarayan 16 yaşında bir genç, bazen cinayetin zanlısı olan bir çocuk... İşte bu noktada, yıllar önce Meclis’te gençlikte artan şiddeti araştırma komisyonu kurulmasını talep eden, televizyon şiddetine karşı imza kampanyaları düzenleyen biri olarak, bu konuyu sadece bir ceza hukuku sorunu olarak görmenin ne kadar eksik bir yaklaşım olduğunu anlatmak isterim.

“Çocuk” kavramı ve hukukun geri kalmışlığı

Hukuk, ne yazık ki teknolojik gelişmelere ve toplumun hızına yetişemiyor. Yıllar önce bir çocuğun bilgiye erişimi sınırlıydı. Bugün ise bir tuşla, bir internet bağlantısıyla tüm dünyanın şiddetini, sapkın kültlerini, pornografiyi ve en karanlık ideolojileri avucunun içine alabiliyor. Bu yeni gerçeklik, “çocuk” tanımımızı sil baştan değerlendirmeyi zorunlu kılıyor. Artık 14 yaşındaki bir genç, bir yetişkin kadar bilinçli, tasarlayarak ve ne yaptığını bilerek cinayet işleyebiliyor.

Peki biz bu çocuklara hala “suça sürüklenenler” mi demeliyiz, yoksa “suçlu” mu? Bu soru, beni hep derinden düşündürmüştür. Bir yandan, bu gençlerin içinde büyüdüğü yozlaşmış sistemi, aile yapısındaki çöküşü, sevgisizliği ve eğitimsizliği görüyoruz. Öte yandan, işlenen suçun vahşeti, soğukkanlılığı ve ardındaki planlı eylemler, bu gençlerin sadece kurban olmadığını gösteriyor.

Dünyadan örnekler ve hukuk sistemlerinin çıkmazı

Dünyadaki hukuk sistemleri de bu çelişkiyle boğuşuyor. Amerika’da bazı eyaletler, çocuk suçluları cinayet gibi ağır suçlarda yetişkin mahkemelerinde yargılayabiliyor. Bu, “çocuğu topluma kazandırma” idealinden vazgeçen, daha çok cezalandırmaya odaklanan bir yaklaşım. Avrupa ise daha çok rehabilitasyona odaklanıyor. Özellikle İskandinav ülkelerinde hapis yerine psikolojik destek, eğitim ve sosyal hizmetler ön plana çıkıyor.

Türkiye’de ise 12-15 yaş aralığındaki çocuklar için “yaptığının bilincinde olup olmadığına” bakılıyor, 15-18 yaş aralığındaki çocuklar indirimli ceza alıyor. Ancak sorunun kökenine inmeden, sadece yaş sınırlarını değiştirerek, cezaları artırarak bu meseleyi çözemeyiz. Hukuk, teknolojik çağa ayak uydurmalı ve gençlerin sadece biyolojik olarak değil, bilişsel ve duygusal olarak da erken olgunlaştığını kabul etmelidir.

Ne yapmalı?

Bu derin konunun tek bir çözümü yok. Ancak bazı adımların atılması gerektiği çok açık.

Eğitim ve Kültür: Aileler, öğretmenler ve toplum olarak çocukları şiddetten korumalı, onlara sanatın, müziğin ve sevginin iyileştirici gücünü sunmalıyız. Medya okuryazarlığı dersleri, çocuklarımızı sanal dünyanın yıkıcı etkilerinden koruyabilir.

Hukuk ve Bilim İşbirliği: Hukukçular, psikologlar, sosyologlar ve beyin bilimcileri bir araya gelmeli, gençlik suçlarının nedenlerini bilimsel verilerle araştırmalıdır. Suç yaşı, bu bilimsel veriler ışığında yeniden ele alınmalıdır.

Rehabilitasyon Merkezleri: Hapis cezası yerine, genç suçluların temel sorunlarına odaklanan, psikolojik destek ve eğitim programları sunan modern rehabilite merkezleri kurulmalıdır.

Sonuç olarak, bu mesele sadece bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda toplumun vicdanını, ahlaki değerlerini ve geleceğini tehdit eden bir yara. Unutmayalım, bir toplum ancak en zayıf halkası kadar güçlüdür. Eğer gençlerimiz şiddete saplanıyorsa, bu bizim topyekûn başarısızlığımızdır. Bu yarayı sarıp sarmalamak için sadece yasaları değil, kalplerimizi ve düşüncelerimizi de değiştirmemiz gerekiyor.

18 yaşındayken, Milliyet Gazetesi’nin açtığı bir yarışmaya katılmak için Çocuk Islahevlerini gezmiş ve ‘Suçlu Çocuklar’ başlıklı bir dizi yazı hazırlamıştım. Ne yazık ki bunca yıl sonra bu konuda çok daha kötü bir noktadayız ve yine yazmak zorunda kalıyoruz. Çözemediğimiz sorunlar bizi çözüyor.

Metroda bir cinayet

ABD’nin Kuzey Carolina eyaletinde Ukraynalı göçmen Iryna Zarutska’nın siyahi bir Amerikalı tarafından bıçaklanarak öldürülmesi, çağımızın en derin yaralarından birini, toplumsal duyarsızlığı ve çifte standartları tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. Savaşın acılarından kaçan genç bir Ukraynalı kadının, daha önce defalarca suç işleyip serbest bırakılan bir saldırgan tarafından vahşice öldürülmesi, sadece bir cinayet değil, aynı zamanda toplumun vicdanına vurulan bir darbe.

Olayın kan dondurucu videosu, kurbanın saldırı anındaki şaşkınlık ve korkusuyla birlikte, çevresindeki insanların sergilediği tüyler ürpertici tepkisizliği gözler önüne seriyor. Aynı vagondaki yolcuların, genç bir kadının hayatının yavaş yavaş ellerinden kayıp gitmesini izlemesi ve hiçbir şey yapmadan bir sonraki durakta metrodan inip gidecek olması, “Bana ne” felsefesinin ne kadar yaygınlaştığının acı bir göstergesi. Bu durum, bireysel güvenlik endişelerinin, insani yardımlaşma ve empati duygusunun önüne geçtiği bir distopyanın habercisi gibidir.

Göz ardı edilen trajedi: Neden George Floyd değil?

Bu trajediyi daha da sarsıcı kılan ise medyanın bu olaya karşı sergilediği suskunluk. New York Times veya CNN gibi büyük yayın organlarında bu cinayete neredeyse hiç yer verilmemesi, akıllara “Neden?” sorusunu getiriyor. Eğer kurban siyahi olsaydı, George Floyd’un trajik ölümü gibi tüm dünyada protestolara neden olur muydu? Bu sorunun cevabı maalesef çok da zor değil. Kurbanın beyaz ve sarışın olması, bir zamanların elit soyuna mensup olarak görülen bir kadının, adaletsizliklerin ve tarihsel hınçların hedefi haline gelmesi, bu olayın medyada yer bulamamasının altında yatan acımasız gerçeği ortaya koyuyor.

Bu durum, mağduriyetin ırkına göre değer kazandığı bir dünyanın yansıması. Toplumlar, kendi geçmişlerinin ve tarihlerinin hesabını, masum ve o süreçte hiçbir rolü olmayan bireylerden sormaya başladıkça, insanlığın karanlık yüzü daha da belirginleşiyor. Nazi zulmünden kaçan Yahudilerin bugün Filistin halkına benzer bir muamele yapması gibi, tarihsel travmaların yeni mağduriyetler yaratması, insanlığın giderek daha karanlık bir yola saptığının en büyük göstergesi.

Bu olay, sadece bir cinayet değil, aynı zamanda toplumsal çürümüşlüğün, adaletsizliğin ve duyarsızlığın bir sembolüdür. Bizler, başkasının acısına sessiz kaldığımız sürece, yarın benzer bir trajedinin kurbanı olmaktan kurtulamayız. Bu cinayet, herkes için bir uyandırma zili olmalı.

Zülfü Livaneli, 12.09.2025 - Oksijen

[şengül hablemitoğlu @s_hablemitoglu]

#30 Ağustos, yalnızca bir tarih değil; umudun, direnişin ve yeniden doğuşun adı. Zaferin kahramanlarına ve Büyük Atatürk’e minnetle, Zafer Bayramımız kutlu olsun. 🇹🇷

[Ömer Zülfü Livaneli @LivaneliZulfu]

Bir edebiyat mucizesi: Yaşar Kemal

Türk edebiyatının ulu çınarı Yaşar Kemal’i 10 yıl önce 28 Şubat’ta 91 yaşında kaybettik. Onun ölümünün ardından içine düştüğüm dipsiz kuyuyu anlatmak gereksiz ama bu trajik ölümün üzerinden on yıl geçtikten sonra bile her sabah ona telefon etme isteğiyle uyanmam, kırk dört yıllık yakın dostluğun ve yaşadığımız unutulmaz günlerin yüreğime vurduğu bir mühür olmalı

Yaşar Kemal’in çevresinde esen, sanki kişiliğinin ve bedeninin ayrılmaz parçası olan, gittiği her yere, girdiği her mekâna, sanki onunla doğmuş gibi farkında olmadan taşıdığı bir rüzgâr vardı, ister yabancı ister bizden, ister köylü ister kentli, ister kadın ister erkek, herkesi etkisi altına alan bir rüzgârdı bu. Unutulmaz roman kahramanlarından Yel Veli gibi sürekli koşarak ölümden kaçmak istediği için oluşmuyordu bu rüzgâr. Koca gövdesiyle onu da yanındakileri de bazen lodos gibi sersemletiyor, bazen garbi yeli gibi ferahlatıyor, bazen şiddetlenip çevresinde ne varsa önüne katıp sürüklüyordu.

Onun hem kendi ülkesinde hem de dünyada çok sevildiğini bilmeyen yok. Bu sevgide, yapıtlarının gücü kadar rüzgârlı kişiliğinin de önemli yer tuttuğunu düşündüm hep. Çünkü bir yere girdiği zaman başlar ona dönerdi; sesi, konuşması, bedeni, davranışları dikkat çekerdi. (Onun için geçmiş zaman kipini kullanmak ne kadar zor.)

Hep Çukurovalı olarak algılanmasına rağmen, uzun ömrünün ancak küçük bir bölümü köyünde geçmişti. Onun asıl mekânı İstanbul’du. Yahya Kemal, Nadir Nadi, Cevat Fehmi Başkut, Mehmet Ali Aybar, Sabahattin Eyüboğlu, Azra Erhat, Sait Faik ve burada adını anmakla bitiremeyeceğim birçok şahsiyetin dostu, renkli bir İstanbul karakteriydi. Bu şehre Çukurova adındaki mikrokozmosun doğasını, kokusunu, insanını, kartallarını, ceylanlarını, turaç kuşlarını, ölmez otlarını, göçerlerini, masallarını, hayallerini taşımış, bunları modern romanla harman ettiği bir mitos atmosferinde tekrar yaratmıştı. Bu büyülü dünyayı, onun en sadık okurlarından biri olan Fransa Cumhurbaşkanı Mitterrand şöyle anlatmıştı: “Hayatım boyunca okyanus kıyısında yaşamak istemiştim ama olmadı. Şimdi, Yaşar Kemal’in romanlarını okuduğumda okyanusu hissediyorum.”

Onun ölümünün ardından içine düştüğüm dipsiz kuyuyu anlatmak gereksiz ama bu trajik ölümün üzerinden on yıl geçtikten sonra bile her sabah ona telefon etme isteğiyle uyanmam, kırk dört yıllık yakın dostluğun ve yaşadığımız unutulmaz günlerin yüreğime vurduğu bir mühür olmalı.

Ve türküler

Yaşar Kemal adı geçtiği, onu aramayı düşündüğüm ya da onunla ilgili bir şey hatırladığım zaman aklımda deli deli türkülerin dolaşması neden acaba? Ona telefon açarken “��stü kan köpüklü meşe seliyim” derim içimden. Evine doğru giderken “Derde deva derler kartalın yağı” türküsünü mırıldanırım. Buluştuğumuzda bu kez onunla birlikte “Deryanın bekçisi ben oldum”u söyleriz. Böylesine tepeden tırnağa çiçek açmış, türküye durmuş bir başka insan gelip geçti mi bu dünyadan bilmem. Belki Karacaoğlan, belki Dadaloğlu, belki adını bile duymadığımız; dağların, koyakların, turaçların, kartalların, gazellerin türküsünü söyleyen bir başka ozan.

Yaşar Abi’yle hayatımızın kırk dört yılı birlikte geçti, kötü günler gördük, iyi günler gördük; gurbet acısı, ölüm acısı, parasızlık, hapis, linç, zulüm gördük. Ruhsati gibi “Ben ölüm acısı gördüm geçirdim / Ayrılık ateşi, gurbet var iken”i yaşadık. Ne var ki umudumuzu hiç yitirmedik; Yaşar Abi’nin insan soyuna duyduğu güven; güzel günler geleceğine, insanın tükenmediğine, insan yüreğinin dibindeki cevherin er ya da geç parlayacağına inanması, bundan zerre kadar kuşku duymaması, en zor zamanda çevresindeki herkesi ayakta tuttu. Yanındakileri de harekete geçiren enerjisi, neşesi ve sapasağlam duruşuyla gölgesini bunalmış insanlara cömertçe sunan bir Toros ağacı gibi. Bunca yıl ve bunca dert içinde, en çok ne yaptınız denirse buna ceva- bım; türkü söyledik, edebiyat konuştuk, güldük olur. Gerçekten bunları yaptık. Türkü söylemek dediysem öyle alçak sesle mırıldanmak ya da evlerde salonlarda saz çalarak söylemek değil. Stockholm’ün karlı caddelerinde, Paris’in geniş meydanlarında, İstanbul’un her yerinde, lokantalarda, uçaklarda, trenlerde, arabalarda türkü söyledik.

Türküler dedim madem, devam edeyim. Basınköy’deki evinden çıkar, çamurlu vadiden aşağı iner, Menekşe İstasyonu’ndan tıklım tıkış banliyö trenine binerek Sirkeci’ye giderdik. Bazen de onca yolu yürürdük. Çünkü derdi ki, “Allah iki Adanalıya yürü ya kulum demiş. Sakıp Ağa’ya yukarı doğru, Yaşar Kemal’e de Florya’dan Sirkeci’ye doğru.” Sirkeci dediysem bir maksadı var elbette: Kültür Merkezi’ne gidiyorduk. Kültür Merkezi oradaki 3 numaralı vapur iskelesindeki kasetçilerdi. Anadolu’nun her yöresinden adı duyulmadık yerel türkücülerin kasetleri satılırdı orada; biz de bunları alıp dururduk. Sonra evde dinler dinler coşardık.

Cembeli dinlerdik, “İpin ucu sendedir” dinlerdik, dengbejler, âşıklar dinlerdik. Halay türkülerinde elini “Hey hey hey” diye sallardı; “Yaşa be!” diye coşardı.

Ona en son türküyü, hastanede yoğun bakım odasında söyledim.(Evet, yoğun bakım odasında!) “Yaşar Abi” dedim, “dinle bak, seni cana getirecek bir türkü bu.

‘’Hele Kozan’a Kozan’a / Kozan’a destan yazana / Kurban olayım olayım / Küsüp de dağda gezene.”

Yüzü güldü, kollarına takılı serumları, tansiyon ölçen aletleri, bir sürü tıbbi cihazı söküp atmak ister gibi heybetle yekindi; “Atın burada mı?” dedi bana. “Hadi götür beni, kıratın burda değil mi?!” (Beyaz arabamı kastediyordu.)

Ölümden, hastalıktan kurtulmak, sokağa çıkmak, insanlarla konuşmak, hayata karışmak, k��ratın sırtına atlayıp Köroğlu gibi yalçın dağlara vurmak istiyordu kendini. “Burada Yaşar Abi” dedim,“Gideceğiz merak etme, şu hastalığı bir atlatalım.” Kızdı bana; “Bahane uyduruyorsun, adam değilmişsin”dedi.

Anladım ki o yatağa bağlı kalmak canını çok yakıyor; kendimi aynı yatağa bağlanmış gibi hissettim; aynı şekilde can evim yandı ama ne yapabilirdim ki? Elim kolum sahiden bağlıydı.

Son yıllarda evden çıkması güçleştiği zamanlarda o şakacı haliyle “Hadi” diyordu, “Bir yerlere gidelim. Şah da ölür, padişah da!” Onunla lokantalara, parklara, çok sevdiği Botanik Bahçesi’ne gidiyor, dostumuz Nihat Gökyiğit ve oradaki uzmanlarla uzun sohbetler ediyorduk.

Zincirlikuyu’daki mezarına gittiğimde tuhaf duygulara kapılıyorum. Thilda’yı yıllar önce toprağa verdiğimiz yerde, “Yaşar Abi gerçekten burada mı?” diye düşünüyorum. Yan yana iki mezar var orada. Thilda ve Yaşar Kemal. Thilda’nın ölümü üzerine bu mezar yerini aldığında, Yaşar Kemal, yanlarındaki üçüncü yeri göstererek, “Burayı da sana alalım. Kıyamete kadar yan yana kalırız” dediğinde, dehşetle itiraz etmiş, “Yaşarken mezarımı görmeye katlanamam!” demiştim. Gülmüştü. Böyle zamanlarda hep yaptığı gibi dalga geçerek, “Tabii, hâkim oğlu naziktir, benim gibi köylü olsan aldırmazdın!” demişti. İşte şimdi köylülük konusuna geldik.

Hangi kökenden gelirse gelsin bu ülkede yaşayan herkes az ya da çok köylüdür. “Rus’u kazı, altından Tatar çıkar” sözünü hatırlayarak, “Türk’ü kazı, altından köylü çıkar” demek mümkün. Bugün kentli sayılanlarla köylü sayılanlar arasındaki ay- rım, kaç kuşak önce köyden çıktıklarıyla ilgilidir. Kiminin dedesi çıkmıştır köyden, kiminin babası, kimi de doğrudan doğruya köyden gelmiştir.

Osmanlı’da hanedan dışında bir aristokrasi oluşmasına izin verilmediği, biraz palazlanan ailelerin, şeyhülislamdan alınan, “Kanı ve malı helaldir” fetvasıyla, canlarını almakla yetinilmeyip servetlerine de el konulduğu için, dedesinin dedesi zengin doğmuş Türkiyeli zengin aileye pek rastlanmaz. Cumhuriyetle birlikte, ticareti elinde tutan ama Müslüman olmayan ailelerin tasfiye edilerek bir “milli burjuvazi” yaratılma amacı da bunda etkili olmuştur. Aristokrasi eksikliğini, Anadolu’nun kadim gelenekleri içinde kökleşmiş ve kendilerine göre soyluluk kuralları geliştirmiş birtakım aileler doldurmuştur. Bu aileler de Yaşar Kemal’in romanlarında çokça yer tutar.

Kendisine sığınan bir kişiyi düşmanına teslim etmemek için ölümü göze alan aşiret liderleri, kan davalı olduğu düşmanının bile soylu davranması gerektiğine inanan, evi kundaklandığı zaman “Benim düşmanım bu kadar onursuz muydu?” diye üzülen Çukurova beyleri, en karanlık, en zulüm ve kan dolu günlerde birdenbire parlayıveren bir yürek asaleti, Yaşar Kemal’in büyük eserini, köy romanı nitelemesinin çok ötesine taşır. Ondaki ana tema, Çukurova köylülerinin yaşadığı zor hayatı betimlemenin ötesinde; bu mikrokozmosta yarattığı, yaşattığı ve dramı değil trajik olanı ele aldığı, zaman zaman bir “katarsis”e ulaştırdığı, zamanı ve mekânı aşan boyutta bir yeryüzü gerçekliğidir.

Çukurova benim yalnız kendi doğduğum büyüdüğüm yer değil, bir çeşit romanımın vatanıdır. Örneğin İstanbul’da, Ankara’da, dünyanın herhangi bir yerinde rastladığım bir olayı, bir insani davranışı, bir roman kişisini yazarken Çukurova’ya, Çukurova’nın koşullarına, iklimine taşıyorum. Romanlarımda faydalandığım birçok kişiler, davranışlar, psikolojik durumlar, yaratışlar yalnız Çukurova’da öğrendiklerim değildir. Ben Çukurova’yı yeniden romanlarımda yaratıyorum. Yine tekrar edeyim, benim doğduğum büyüdüğüm güney, yalnız benim doğduğum büyüdüğüm yer değil; benim romanımın vatanıdır. Romanda yarattığım, işlediğim bence, yeni bir roman ülkesidir.

Orada bir roman ülkesi kurmama karşın günü gününe Çukurova’nın her şeyiyle, ekonomik, psikolojik, sosyolojik bütün durumlarıyla ilgileniyorum. En iyi bildiğim tarih, coğrafya Çukurova tarihi ve coğrafyasıdır.

Çukurova’da köy köy dolaşarak, hem de yaya, folklor derlemeleri yaptım. Hem de beş yıl. Ağıtlar, tekerlemeler, türkülü hikâyeler, bilmeceler derledim. İlk kitabım 1943 yılında yayınladığım, Çukurova’dan derlenmiş Ağıtlar adlı kitaptır. Köylülük durumu benim için, doğa karşısında bin yıllardan bu yana davranışını belirlemiş insanlıktır. Köklü psikolojik, sosyolojik durumlardır.

Dram değil trajedi

Onun eserindeki ayırt edici özelliğin; insan acılarını anlatırken dram değil, trajedi yaratması olduğunu düşünürüm. Bu boyut onu birçok yazarımızdan ayırır. Çünkü dramın ulaşacağı nokta, insanların çektiği acılara üzülmemize, yüreğimizin onlarla birlikte kanamasına, yani acındırmaya evrilir. Trajedi ise aynı olayları anlatırken, acındırma öğesine hiç başvurmaz, trajik olana ulaşır; bizi olayların zamanından ve mekânından koparıp insan soyunun yeryüzündeki serüvenini düşünmeye ve hissetmeye zorlayan bir arındırmadır. İnsan dram öğelerinin iyi işlendiği bir Yeşilçam filminde ağlayabilir ama en korkunç acılara yer veren trajedilerde (ve Homeros’u da düşündüğümüzde epopelerde), Euripides’te, Homeros’ta, Sofokles’te, hatta Shakespeare’de, Marlowe’da ağlayamaz, ancak ürperir; bazen dehşetle ürperir, kökten sarsılarak ürperir.

Yaşar Kemal bunu roman teorisinde bilinçle kullanan bir yazardır. Rastlantısal olarak bu noktaya varmış değildir. Şöyle der:

‘’Epopede kişisel psikoloji yoktur diyenlerle aynı düşüncede değilim. O parça benim için, bildiğim kadarıyla, edebiyatın insan psikolojisini en derinliğine inerek veren bir parçasıdır. Bugünün modern romanı, on dokuzuncu yüzyılın büyük romanında bile böylesine sağlam, gerçek bir psikolojiyi zor buluruz.1 ‘’
Sözlerimin daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim: Diyelim ki, konumuz oğlu öldürülmüş bir babanın acısı olsun. Bu acıyı binbir değişik yolla verebiliriz; onunla birlikte ağlayabiliriz, baba yüreğinin nasıl yanıp tutuştuğunu etkili sözcüklerle betim- leyebiliriz, oğlu doğduğu zaman onun minik ayaklarını öpüşü gibi birçok duygulandırıcı sahne yaratabiliriz. Bu dramatizasyondur. Ama Homeros böyle yapmaz; bu yolların hiçbirine başvurmaz; ya ne yapar? Yaşar Kemal’in sık sık verdiği bir örnek, Kral Priamos’un, oğlunun ölüsünü almak için Akhilleus’a giderkenki durumudur.

Truva surları önünde oğlu Hektor’un, Akhilleus tarafından öldürülüşünü ve at arabasına bağlanan cesedinin sürüklenerek düşman karargâhına götürülüşünü izlemek zorunda kalan Kral Priamos’un acısını, belki de bulunabilecek en etkili biçimde anlatır Homeros. Bu acıyı, hiçbir sözcüğün dile getiremeyeceği, “kelimelerin kifayetsiz kaldığı” bir eylemle aktarır. Gururlu Kral Priamos, o gece kılık değiştirerek düşman karargâhına sızar, Akhilleus’un çadırını bulur ve oğlunun katilinin önünde diz çökerek, ayaklarına kapanarak, hatta evladını öldürmüş olan kanlı ellerini öperek ona Hektor’un cesedini vermesi için yalvarır. Kralın gururunu ve intikam duygularını ezip geçen bir andır bu; öyle ki oğlunun katilinin önünde kendini bu derece aşağılamanın, küçük düşürmenin şaşırtıcılığı, çektiği büyük acıyı bizim de dehşetle kavramamıza yarar.

Bir yeryüzü temasıdır bu.

Ve Yaşar Kemal bir yeryüzü romancısıdır. Evrenseldir.
Ömer Zülfü Livaneli
28.02.2025 Oksijen @GazeteOksijen

[Zehra Celenk @ZehraCelenk]

Umberto Eco’nun nefis romanından, “Gülün Adı” neşeyi çalmak ve gülüşü yok etmekte düğümlenir. “Gülmek” sorundur; bütün iktidarlar anlık neşenin dışa vurumunun olabildiğince dizginlenmesi üzerine kurulur: Neşe hem bugüne hem de yarına, sokağa çağıran, yaşamsal olan ve denetlenemeyendir. ✨🍃

[Evrim Ağacı @evrimagaci]

Bir insan ömrü için kısa sayılabilecek 57 yıl, Atatürk gibi bir liderin elinde, koca bir ulusun kaderini değiştirmeye yetti.

Mondros Mütarekesi’nden sonra dört bir yandan işgal edilen vatan topraklarında, bağımsızlık hayal gibi görünürken o vazgeçmedi.

19 Mayıs 1919’da Samsun’a ayak bastığında, milletini kurtuluş yolunda zafere taşımaya kararlıydı.

Sakarya’da, Dumlupınar’da, cephelerde verdiği kararlı mücadelelerle bağımsızlık bir ideale değil, gerçeğe dönüştü.

Cumhuriyet’i ilan ettiğinde ise bu yalnızca bir yönetim değişikliği değildi; yüzyıllardır süregelen kalıpları yıkan, toplumun her kesimine yenilik ve aydınlanma sunan bir devrimdi.

Laik eğitimden hukuk sistemine, kadın haklarından sanayiye kadar attığı adımlar, modern Türkiye'nin temel taşlarını oluşturdu. Artık geleceğe umutla bakan, kendi ayakları üzerinde duran bir ulus vardı.

86 yıl önce 10 Kasım’da onu bedenen kaybetmiş olabiliriz; fakat onun yaşarken bize sunduğu fikirleri, ilkeleri ve devrimleriyle bugünümüzü aydınlatıyoruz. Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü minnetle anıyor, sonsuz saygıyla selamlıyoruz.

[şengül hablemitoğlu @s_hablemitoglu]

Her geçen gün daha da büyüyen bir sevgi ve saygıyla sonsuza dek Büyük Atam. Varlığına minnetle, onun gibisi bir daha gelmedi, gelmeyecek de. Ömürünü verdiği bu ülke büyüklüğünü çok acı deneyimlerle anlıyor, unutmayız unutulmayacak!
#10kasımatamızısaygıylaanıyoruz

[Eğitim Sen @egitimsen]

21 Ağustos’tan beri kayıp olan Narin Güran, ne yazık ki dere yatağında bir torbanın içerisinde ölü olarak bulundu. Cezasızlık politikaları nedeniyle çocuk ve kadın mezarlığına dönen ülkemizde bir kız çocuğunu daha kötülüklerden ve ölümden koruyamadık. Olayda sorumluluğu olan herkes yargı önüne çıkarılıp adalet yerini buluncaya kadar olayın takipçisi olacağız.
#NarinİçinAdaletİstiyoruz #NarinİçinAdalet

[can gurses @canitti]

Uygarlığın buluşları, fennin harikaları, dünyayı şekilden şekle geçirttiği bir dönemde, yüzyıllık eskimiş düşüncelerle, geçmişe tapınmakla varlığını korumak mümkün değildir.

Atatürk - 31 Ağustos 1924/Dumlupınar

[Türker KILIÇ @turkerkilic]

GENCO ERKAL

Bir de “zihniyle güneşi zaptedenler var”, yaşamımızı tatlandırıp anlamlandıranlar…

Onlar ölmüyor, sadece “gözden gönüle uğurlanıyorlar”.

….
Sen de çıkar
göğsünün kafesinden yüreğini;
şu güneşten
düşen
ateşe fırlat;
yüreğini yüreklerimizin yanına at!

Akın var
Güneşe akın
Güneşi zaptedeceğiz
Güneşin zaptı yakın!
….
Dinleyin👇
https://t.co/7pOjlNdfqi

[şengül hablemitoğlu @s_hablemitoglu]

Ağaçlar ayakta ölür #GencoErkal ne büyük kayıp ülkemiz için…

[Ece Temelkuran @ETemelkuran]

“Yaşamaya Dair” büyük bir parça kopup gitti. Bir dev, bir efsane, bir güzel insan. Çok üzgünüm. Güzel yaşadı, güzel oynadı, müthiş direndi. İyi ki geldin geçtin #GencoErkal Bizi onurlandırdın bu dünyadaki varlığınla, bunun için çok teşekkürler. Özleyeceğiz.

[Türker KILIÇ @turkerkilic]

DOĞUM GÜNÜ DÜŞÜNCELERİ

31 Temmuz 2024 sabahı..

Benim 21185. sabahım..
Büyük çoğunluğunu ‘fark edemeden’ geçiriverdiğim yirmi bir bin yüz seksen beş gün!

Bu doğum günümden sonra yetmiş yaşıma 4383, şanslıysam ve (bu günkü gibi) sabah güzelliklerini farkeder hale geldikçe, isteğim odur ki sekseninci yaşıma 8035 gün kalmış.

Yani çoğu gitmiş azı kalmış..

Ama insan bu yaşlarındaki doğum günlerinde daha iyi anlıyor ki ömür doğrusal değil, bağlantısallıklar şeklinde küresel genişliyor. Yaşam her an kendisini bir bütün olarak yeniden yaratıyor.

İlmek ilmek ördüğüm yaşam ağımda, her yaşantı ile yeni bir notasını eklediğim ömür denilen bu ‘kısa’ senfonide; ameliyatını yaptığım 30bin+ hastam; ömür müziğimin en güzel melodili bölümleri yani arkadaşlarım, dostlarım; insanlığa ve yaşama yarar sağlamaya çalıştığım araştırmalarım; çok emekle, farklı bir tıp dünyasının da olabileceğini yaşayarak gösterip bilim insanı hekim olarak mezun etmeye çalıştığım 400 üzeri eski öğrencilerim yeni meslektaşlarım; elbette bu ağın esası ailem; ve (denilene göre) ‘bolca başarı’ var.

Ancak bu doğum günü sabahımda bir kez daha anlıyorum ki yaşamlarımızın artık ‘bolca başarıdan’ çok daha iyilik ve yaratıcılığa; yaşamın bağlantısallık ağını daha çok merak eden ve daha net anlayan ve bundan sevinç duyan; onarıcı ve gülümseyen; yaşantılardan anlam yaratmayı bilen ve öğreten, ‘iyi insanlara’ ihtiyacı var.

Artık biliyorum ki esas soru şu: “Nasıl daha güzel ve iyi bir yaşam kurup sürebiliriz?”

Vereceğimiz yanıt ne olursa olsun, inanın hayat oyununun esas sorusu bu..

Daha iyi ve daha güzel bir yaşamı birlikte, eşimizle dostumuzla; çocuğumuzla öğrencimizle; ağacıyla toprağıyla; kedisiyle köpeğiyle; deniziyle ormanıyla;

y a ş a m d a ş l ı k l a ;

hep beraber kurabilmek dileğiyle..

Bu doğum günü sabahımda yeniden ve bir kez daha:

“Vira bismillah”!

Bu muhteşem ve biricik yaşam denizinde;
gönül yelkenimiz açık,
zihnimiz geniş,
yarattığımız anlam renkli ve yaşamaya değer olsun!

#Penceremdenİstanbul

[Türker KILIÇ @turkerkilic]

ÇÖZÜM “MASUMLARIN ÖLÜMÜ” DEĞİLDİR

Sokak hayvanları sorunu, insanların sebep olduğu bir sorundur.

Elbette çözüme ihtiyaç vardır.

Ancak çözüm “masumların ölümü” değildir.

Yaşam sadece insan için varolmuş değildir; insan da yaşamın parçasıdır.

[bAristAhmAz @BarisTahmaz]

İnsan olarak yaşamaya değil insan kalmaya çalışarak yaşıyoruz. Basit, kolay, zahmetsiz, emeksiz, sevgisiz bir hayatı bize zorluyorlar, tek ve biricik önemli olan ben değilim, ben bizi var eden hayatların bir parçasıyım.

[Selçuk Şirin @SelcukRSirin]

Bütün kötülüklerden haberdar olmak iyi bir şey mi?

Türkiye, Twitter’ı en çok kullanan ülkelerden biri. Ben de uzun süre Twitter'ı severek kullandım. Ancak artık buraya girdiğimde moralim bozuluyor. Algoritma değişiklikleri nedeniyle şiddet, korku ve komplo teorileri içeren içerikler önümüze düşüyor, bu da hayata daha karamsar bakmama neden oluyor. Siz de Twitter'a girince mutsuz oluyor musunuz?

Twitter’da gündemi kimin belirlediğine bakarsak, kötü niyetli aktörler ve devletlerin manipülasyonları ile karşılaşıyoruz. İnsan doğası gereği korku içerikleri daha fazla ilgi görüyor, bu da algoritmaların bu içerikleri öne çıkarmasına neden oluyor. Twitter'daki içeriklerin %80’i, kullanıcıların %10’u tarafından üretiliyor ve bu grup genel kullanıcıları temsil etmiyor.

Communications Psychology dergisinde yapılan bir araştırma, Twitter kullanımının ruh sağlığını olumsuz etkilediğini gösteriyor. Twitter’da geçirilen zaman arttıkça insanlar daha mutsuz, bezgin ve öfkeli hissediyor. Twitter, insanların gün içinde yaşadığı öfke seviyesini %19 oranında artırıyor ve bilgi arayışı amaçlı kullanım bu öfkeyi daha da tetikliyor.

Araştırma ve başa çıkmanyollarını @GazeteOksijen için yazdım.
https://t.co/aCPtdxZzd9

[Erdal Yanbuloğlu @qujunil]

Yaşadığı hayatı kendi seçmemiş, insanın ilk evcilleştirdiği ve bu sayede bin yıllardır güvenlikle yaşadığı canlılara karşı bu kadar gaddarlık ve vefasız çok acı verici.

[Eğitim Sen @egitimsen]

📢Eğitim emekçisini değersizleştiren, itibarsızlaştıran, açık hedef haline getiren yaklaşım ve uygulamalara karşı 10 Mayıs Cuma günü İŞ BIRAKIYORUZ!
#EğitimdeŞiddeteHayır

[İrfan Aktan @irfanaktans]

Paris İklim Anlaşması’nın öngördüğü önlemler alınmazsa dünyanın 2100 yılında Amerikan felaket filmlerindeki gibi olacağını söyleyen iklim bilimci Prof. Dr. Murat Türkeş’e göre kritik eşiği bu yıl Temmuz ayında, üstelik birkaç defa aştık!

https://t.co/Rluw3oVVRY