Timur’un Gözünden Osmanlı: Azat edilmiş Köle Soyu
Osmanlı ''köksüz'' bir devlettir. Ertuğrul Gazi’den ötesi bilinmez. Babasının adı bile belli değildir. TDV İslam Ansiklopedisi’nin “Ertuğrul Gazi” maddesine göre Ahmedi, Enveri ve Karamani Mehmed Paşa onun adını Gündüz Alp, Oruç b. Adil, Aşıkpaşazade ve Neşri ise Süleyman Şah olarak verir. Üstelik bu kroniklerin hepsi kuruluştan 100–150 yıl sonra yazılmıştır. O dönemin hükümdarları için soy, meşruiyetin temeliydi. Osmanlı ise kendi soyunu açıklayamıyordu.
Bu eksiklik, Orta Asya’dan gelen bir hükümdarla karşılaşınca ortaya çıktı. Timur atalarını tek tek sayardı. Semerkant’taki mezar taşı soyunu Alan Goa’ya ve Bodonçar’a, Cengiz’le ortak atalara çıkarır. Bu soy ağacının üst kısmı Timur’dan önce yazılmış Moğol kaynaklarında, Gizli Tarih’te ve Reşidüddin’de zaten vardır. Orta Asya’yı bilen, oradaki insanları iyi tanıyan Timur, geldiğinde karşısında hiç de Orta Asyalılara benzemeyen Osmanlıları buldu. Atalarını sayamayan bir hanedan duruyordu karşısında.
Timur bunu kullandı. Mektuplarda aktarıldığına göre Osmanlı askerlerinin devşirme olduğunu söyledi. Haklıydı da, bunu hepimiz biliyoruz. Bayezid’e “Senin soyun gemici Türkmenlere dayanır ve biz bunu gayet iyi biliriz” dedi. Gemicilik bozkırın işi değildi. Batı Anadolu beyliklerinin gemilerini yapan ve yürütenler de büyük ölçüde kıyının Rum ustaları ve gemicileriydi. Türkçedeki kadırga, iskele, pruva, lodos gibi denizcilik kelimelerinin Rumca ve İtalyanca olması da bundandır. Bu söz, Bayezid’e “Sen Türk değilsin” demenin bir yoluydu. Timur’un tarihçisi Yezdi de Bayezid’i “Rum kayseri” diye anar. Bu vurgu, bir noktadan sonra Çoğrafya ile açıklanamayacak bir durumdu.
Timur’un en ağır sözü ise Bayezid’e değil, onun ordusundaki Tatarlara yazdığı mektupta geçer. İbn Arabşah’ın Arapça asıl metnine göre (Acaibü’l-Makdur, Kalküta 1817, s. 264) Timur onlara şöyle der:
«ولم صرتم مرقوقي، رجل من أولاد معتوقي علي السلجوقي؟ ولا أدري ما العلة لهذا السبب، ومن أين هذا الإخاء والنسب»“Neden Selçuklu Ali’nin azatlılarının çocuklarından bir adamın kölesi oldunuz? Bunun sebebi nedir, bilmiyorum. Bu kardeşlik ve soy bağı da nereden çıktı?”
Timur bu mektupta köleliği üç ayrı kelimeyle anlatır:
Memalik (مماليك), satın alınmış köleler. Timur, Moğol hâkimiyeti döneminde “Rum diyarındaki en büyük mülk sahibinin” Tatarların “en küçük kölesi” olduğunu hatırlatır. Yani Anadolu’nun yerli beyleri bir zamanlar Tatarların kölesiydi.
Merkuk (مرقوق), köleleştirilmiş. Tatarların bugünkü durumunu anlatır. Bayezid’e hizmet ederek köle durumuna düşmüşlerdir.
Ma’tuk (معتوق), azat edilmiş köle. Bayezid’in soyunu anlatır. Ona göre Bayezid, Selçuklu sultanının azatlılarının çocuklarındandır.
Devlete hizmet vermek ile devletin azat ettiği köle arasında farkı vurgular. Selçukluların Gulamlarını açıklar bu durum aynı zamanda.
Tablo şudur: Bir zamanlar efendi olan Tatarlar, şimdi azatlı köle soyundan gelen birinin kölesi olmuştur. “Bu kardeşlik ve soy bağı da nereden çıktı?” sorusu da açıkça söyler: Osmanlı ile Tatarlar arasında iddia edildiği gibi bir akrabalık yoktur.
Timur en önemli bilgiyi, yanına çekmek istediği Tatarlara söyledi. Tatarlar bu çağrıya uydu. Ankara Savaşı’nda Bayezid’in ordusunun içinde bulunan Bavyeralı esir Schiltberger, Bayezid’in otuz bin Tatarı öncü birliğe koyduğunu ve bunların Timur’un tarafına geçtiğini kendi gözüyle anlatır. Timur onlara toprak, kale ve ganimet de vaat etmişti. Ama Bayezid’in soyuna dair söyledikleri yalan olsaydı, Tatarları ikna edemez, onlar da taraf değiştirmezdi. Onların gözünde Timur'u bu yalancı yapar, diğer sözlerini de şüpheli hale getirdi.
Timur hilekardı,(iktidarların nasıl işlediğini hepimiz biliyoruz) ama yalan söylemez, verdiği sözü boşa çıkarmazdı. Kendisini böyle ikna etmişti. Sivas’ta savunuculara kanlarını dökmeyeceğine söz verdi. Sonra onları diri diri gömdürdü. Kan dökmedi, sözünü lafzen tuttu. Sivas’ta diri diri gömülenler Ermeni askerleriydi. Yani bu katliama rağmen, sözü doğruydu, yalan söylememişti, Kan dökmemişti.
Timur’un suçlaması boşluktan çıkmamıştı. Osmanlı’nın kendi kuruluş anlatısında Ertuğrul ve Osman, Selçuklu sultanı Alaeddin’in hizmetindedir. Söğüt’ü sultan verir, tuğu ve davulu sultan gönderir. Selçuklu sarayında hizmet eden, devlet kadrolarında yükselenler ise büyük ölçüde gulamlardı. TDV İslam Ansiklopedisi’nin “Gulâm” maddesinde şöyle yazar: “Anadolu Selçuklu Devleti’nde de orduda, idarede ve saray hizmetlerinde gulâm istihdam edilmiştir. Tabii olarak gulâmların çoğu Rum asıllıydı; bunun yanında Ermeni ve Gürcüler de vardı.” Bu gulamlar Müslüman olur, sarayda yetişir, atabeylikten valiliğe kadar devletin en yüksek makamlarına çıkardı. Konya’daki Karatay Medresesi’nin sahibi Celaleddin Karatay’ı Selçuklu tarihçisi İbn Bibi “aslen bir Rum gulamı” olarak anar. Gulamların asimilasyonu bu dönemde gerçekleşmişti, tıpkı daha sonra Osmanlı’daki devşirme paşalarda olduğu gibi.
Sünni Selçuklu Devleti’nin Türk bir beyi, onlar gibi Sünni olurdu. Oysa Osmanlı’nın ilk dönemindeki dini çevre Selçuklu’nun Sünniliğinden farklıdır. Heterodoks dervişlerin damgasını taşıyan bir geçiş dönemi görürüz. Halil İnalcık bile bu konuda sözler söylemişti.
Osmanlı kendi soyunu açıklamaya ancak kuruluştan çok sonra girişti. Kayı bağı ilk kez II. Murad döneminde, Yazıcıoğlu Ali’de ortaya çıkar. Kayı damgası da büyük ve açık biçimde ilk kez II. Murad’ın sikkelerinde basılır. Daha önceki sikkelerdeki küçük “V” işaretlerinin Kayı damgası olduğu ise bir yorumdur, sikkelerin hiçbirinde “Kayı” yazmaz. Kuruluş meşruiyeti de sonradan anlatıldı: Osman’ın göğsüne bir ayın girdiği, göbeğinden dünyayı gölgeleyen bir ağaç bittiği rüya, ölümünden yaklaşık 150 yıl sonra Aşıkpaşazade’de anlatılır. Bunun arka planında, gulamlıktan gelen bir ailenin kendini kabul ettirme, geçmişini konuşturmama ve unutturma çabası vardır.
Bir de, Osmanlı direk şehirleri ele geçiriyor, ellerinde katip tutma imkanı vardı. Hükmü altına aldığı yerlerde, katipler vardı ve bunlara kendi tarihleirni de yazdırabilirlerdi, asla denemediler, istemediler görmezden geldiler.
Bunları ortaya koyduğumuzda, Osmanlı’nın Selçukluların gulamı olduğunu düşünebiliriz. Bu artık tarihi bir belgedir. Bunu görmezden gelerek konuşmaya çalışmak, ancak Timur’un haklı olduğunu ortaya çıkarır.
İkincisi, daha da şüpheli olanı, Türk tarihcilerin bunu sistematik olarak görmezden gelmesi. Bu tartışmanın her türlü hakaretini defalarca duymuş bizlere, Timur'un bu sözlerini söylenmemesi ve saklanması da ayrı bir şüphe noktasıdır. Bu son not olsun.
@Uyghur_Report 恐怖分子尽管放马过来送死。
Kendi ayağıyla ölüme gelen teröristlere kapımız her zaman açık.
Terrorists are always welcome to come and hand over their heads on a silver platter