Cá sống Shirouo
Xuất phát từ từ “Odorigui” có nghĩa là “nhảy múa”, món cá sống Shirouo đem đến cảm giác vừa thú vị, vừa có chút “rùng rợn” đối với nhiều thực khách, đặc biệt là thực khách nước ngoài. Để tạo nên món ăn sống Nhật Bản thú vị này, người ta sẽ sử dụng rất nhiều những chú cá nhỏ còn sống, bày chúng trên đĩa cùng với đồ ăn kèm như trứng sống. Khi ăn thực khách sẽ cảm nhận được sự ngọ nguậy của từng con cá nhỏ trong miệng, cảm giác mà không phải ai cũng dám thử.
Bánh giò bầu là món ăn truyền thống của người dân xã Hữu Liên, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.
Đến làng du lịch cộng đồng Hữu Liên (Hữu Lũng, Lạng Sơn), du khách không chỉ được tham quan, chiêm ngưỡng khung cảnh thiên nhiên, núi non hùng vĩ mà còn trải nghiệm các loại hình du lịch mới lạ như cưỡi ngựa trên theo nguyên, tham gia lễ hội, sinh hoạt trên nhà sàn... Bên cạnh đó, ẩm thực địa phương cũng là điều khiến du khách ấn tượng khi ghé thăm nơi đây.
Là món ăn truyền thống của người dân địa phương, bánh giò bầu những năm gần đây đã trở thành sản phẩm du lịch được giới thiệu cho du khách. Xưa kia, Hữu Lũng là xã vùng cao với điều kiện kinh tế khó khăn. Người dân đã sáng tạo ra món bánh giò bầu từ nguyên liệu chay, thay thế giò lụa trong mâm cỗ, đặc biệt trong các dịp lễ, tết.
Thực chất, bánh giò bầu được là từ quả bí đỏ. Người dân Hữu Liên vốn quen gọi quả bí đỏ là quả bầu để phân biệt với bí xanh, nên món ăn có tên gọi bánh giò bầu. Bí đỏ được chọn làm nguyên liệu chính với ý nghĩa thể hiện sự sung túc, may mắn. Một số nơi cũng gọi món ăn này là bánh bí đỏ, nhưng người dân giữ tên bánh giò bầu như để duy trì truyền thống ẩm thực trao truyền qua bao thế hệ.
Bí đỏ chín sau khi được gọt sẽ thái thành những miếng nhỏ, đem hấp chín rồi dầm nhuyễn, để nguội. Tiếp đến, trộn bí với bột nếp, thêm đường theo công thức riêng của người địa phương để có được hỗn hợp bột dẻo, không dính tay. Nếu bí còn nóng, người làm trộn ngay với bột sẽ khiến bột nếp chín và vón cục, ảnh hưởng đến hương vị món ăn. Khâu để nguội bí cũng rất quan trọng để làm được mẻ bánh ngon.
Bột bánh trộn xong sẽ được chia thành các phần nhỏ đều nhau và gói lại bằng lá chuối trông hệt như những chiếc giò lụa. Cuối cùng, những chiếc bánh giò bầu sẽ được cho vào nồi hấp khoảng 60 phút.
Sau khi bánh chín, người dân chưa vội thưởng thức mà mang đi ép dẹt để món ăn đẹp mắt hơn. Chiếc bánh thành phẩm có màu vàng óng của bí đỏ. Bánh có vị ngọt thanh, thơm mùi bí đỏ, mềm dai từ bột nếp rất dễ ăn, phù hợp với khẩu vị của nhiều người.
Ngày nay, dù điều kiện kinh tế tại xã Hữu Liên đã được nâng cao, nhiều hộ gia đình vẫn giữ thói quen làm bánh giò bầu để dâng cúng tổ tiên. Món bánh này cũng trở thành một trong những nét đặc trưng của ẩm thực địa phương.
Hiện tại, hầu hết các hộ kinh doanh homestay trên địa bàn xã Hữu Liên đều giới thiệu và cung cấp dịch vụ trải nghiệm làm bánh giò bầu tới du khách. Hoạt động thu hút nhiều người tham gia trải nghiệm, thu về phản hồi tích cực, góp phần đa dạng sản phẩm du lịch địa phương.
Điều ít biết về rượu Hoẵng, đặc sản của dân tộc Dao Tiền ở Đà Bắc:
Rượu Hoẵng chỉ là tên gọi chứ không hề liên quan đến loài hoẵng rừng như nhiều người vẫn nghĩ.
Không chỉ sở hữu nét văn hóa truyền thống độc đáo, khu vực sinh sống của các đồng bào dân tộc thiểu số Việt Nam còn là nơi sản sinh ra nhiều món ngon, đặc sản địa phương đặc sắc. Để rồi mỗi khi du khách có dịp đến lại được phen trầm trồ, trước vẻ đẹp thiên nhiên, con người, văn hóa và ẩm thực vùng cao.
Đến với bản Sưng (hay còn gọi là xóm Sưng, thuộc xã Cao Sơn, Đà Bắc, Hòa Bình), du khách sẽ được thưởng thức rất nhiều món ngon đặc trưng của người dân tộc Dao Tiền như thịt chua, cá nướng sông Đà, quả cọ luộc, măng rừng muối chua... Trong đó, có một thức uống đặc sản được dân bản giữ gìn và lưu truyền suốt nhiều đời nay mà du khách nhất định không nên bỏ qua - rượu Hoẵng.
Nghe tên rượu Hoẵng, nhiều người sẽ lầm tưởng rằng món rượu này có liên quan hoặc chiết xuất từ loài hoẵng rừng. Tuy nhiên thực tế không phải vậy.
Anh Triệu Văn Tuấn, người dân bản Sưng cho biết công thức nấu rượu Hoẵng đã có từ nhiều đời nay, được ông cha truyền lại. Rượu Hoẵng thường được sử dụng trong các dịp lễ tết, hội hè, gia đình có khách quý đến chơi hay thậm chí cả trong những bữa cơm hàng ngày của dân bản.
Rượu được nấu bằng gạo nếp nương, sau khi ngâm trong 7-8 tiếng thì đem vớt để ráo nước rồi xôi chín. Sau khi được đánh tơi, quạt nguội, cơm rượu được trộn với men làm theo công thức truyền thống rồi tiếp tục ủ 7-8 ngày, tùy thuộc vào điều kiện nhiệt độ mùa hạ hay mùa đông.
Hết thời gian ủ rượu, đem ra kiểm tra, uống thử có mùi thơm, ngọt gần giống với rượu nếp cái miền xuôi. Lúc này, sản phẩm thu được chỉ là rượu sống, vẫn phải trải qua giai đoạn nấu chín.
Phương pháp chưng cất, làm chín rượu ở bản Sưng rất khác biệt. Cụ thể, anh Triệu Văn Tuấn chia sẻ: "Sau khi ủ, rượu sống sẽ được vắt lấy nước rồi cho vào chum sành, vần than đến khi nào sôi. Như vậy, chum rượu khi chưng cất sẽ không tiếp xúc trực tiếp với lửa nên không bị bay mất màu, mùi vị cũng đậm đà hơn so với rượu Hoẵng ở những nơi khác".
Thật vậy, rượu Hoẵng ở bản Sưng sau khi nấu chín có mùi thơm, màu vàng nhạt, càng về cuối càng đậm hơn. Theo anh Triệu, rượu Hoẵng muốn bảo quản tốt thì phải cho vào chum sành, không cho vào can nhựa, càng bịt kín càng tốt để giữ được mùi vị.
Đặc biệt, rượu Hoẵng trong chum có thể cất giữ rất lâu, nhưng khi bỏ vào can, chai lọ thì chỉ có dùng được 2-3 ngày. Nếu quá, rượu sẽ mất mùi, thậm chí bị thiu, chua, không thể sử dụng.
Một điều thú vị mà không phải ai cũng biết là món rượu Hoẵng rất kị đi đường xóc nảy. Anh Triệu Phúc Thìn, một người dân tộc Dao Tiền ở bản Sưng chia sẻ: "Rượu bị rung lắc không bị thay đổi vị, không bị đắng nhưng sẽ mất mùi, không được thơm như lúc ban đầu. Chính vì thế, người dân thường di chuyển rượu nhẹ nhàng, tránh đi đường xa".
Mặc dù rượu Hoẵng rất ngon và nổi tiếng tại Đà Bắc, Hòa Bình nhưng chủ yếu vẫn dùng để phục vụ người dân địa phương và du khách có dịp đến đây để tham quan, trải nghiệm.
Ông Bàn Văn Xuân, phó Chủ tịch UBND xã Cao Sơn, huyện Đà Bắc, tỉnh Hòa Bình cho biết, trong tương lai, cùng với kế hoạch xây dựng du lịch cộng đồng ở bản Sưng, rượu Hoẵng sẽ là một trong những đặc sản được chú trọng giới thiệu với du khách.